ஜடபரதர் ரஹுகனனுக்கு உபதேசம்
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 11
ब्राह्मण उवाच
अ-कोविदः कोविद-वाद-वादान्
वदसि अथो न अति-विदाम् वरिष्ठः।
न सूरयः हि व्यवहारम् एनम्
तत्त्व-अवमर्शेन सह आमनन्ति ॥ १ ॥
तथा एव राजन् उरु-गार्ह-मेध-
वितान-विद्या-उरु-विजृम्भितेषु।
न वेद-वादेषु हि तत्त्व-वादः
प्रायेण शुद्धः नु चकास्ति साधुः ॥ २ ॥
न तस्य तत्त्व-ग्रहणाय साक्षात्
वरीयसीः अपि वाचः समासन्।
स्वप्ने निरुक्त्या गृह-मेधि-सौख्यम्
न यस्य हेय-अनुमितम् स्वयम् स्यात् ॥ ३ ॥
यावत् मनः रजसा पूरुषस्य
सत्त्वेन वा तमसा वा अनुरुद्धम्।
चेतोभिः आकूतिभिः आतनोति
निरङ्कुशम् कुशलम् चेतरम् वा ॥ ४ ॥
सः वासना-आत्मा विषय-उपरक्तः
गुण-प्रवाहः विकृतः षोडश-आत्मा।
बिभ्रत् पृथक्-नाम-भिः रूप-भेदम्
अन्तः-बहिः-त्वम् च पुरैः तनोति ॥ ५ ॥
दुःखम् सुखम् व्यतिरिक्तम् च तीव्रम्
काल-उपपन्नम् फलम् आव्यनक्ति।
आलिङ्ग्य माया-रचित-अन्तर-आत्मा
स्व-देहिनम् संसृति-चक्र-कूटः ॥ ६ ॥
तावान् अयम् व्यवहारः सदा-अविः
क्षेत्रज्ञ-साक्ष्यः भवति स्थूल-सूक्ष्मः।
तस्मात् मनः लिङ्गम् अदः वदन्ति
गुण-अगुण-त्वस्य पर-अवरस्य ॥ ७ ॥
गुण-अनुरक्तम् व्यसनाय जन्तोः
क्षेमाय नैर्गुण्यम् अथो मनः स्यात्।
यथा प्रदीपः घृत-वर्तिम् अश्नन्
शिखाः स-धूमाः भजति हि अन्यदा स्वम्।
पदम् तथा गुण-कर्म-अनुबद्धम्
वृत्तीः मनः श्रयते अन्यत्र तत्त्वम् ॥ ८ ॥
एकादश आसन् मनसः हि वृत्तयः
आकूतयः पञ्च धियः अभिमानः।
मात्राणि कर्माणि पुरम् च तासाम्
वदन्ति हि एकादश वीर भूमीः ॥ ९ ॥
गन्ध-आकृति-स्पर्श-रस-श्रवांसि
विसर्ग-रति-आर्ति-अभिजल्प-शिल्पाः।
एकादशम् स्वीकरणम् मम इति
शय्याम् अहम् द्वादशम् एकः आहुः ॥ १० ॥
द्रव्य-स्वभाव-आशय-कर्म-कालैः
एकादशामि मनसः विकाराः।
सहस्रशः शतशः कोटिशः च
क्षेत्रज्ञतः न मिथः न स्वतः स्युः ॥ ११ ॥
क्षेत्रज्ञः एताः मनसः विभूतयः
जीवस्य माया-रचितस्य नित्याः।
आविर्हिताः क्व अपि तिरोहिताः च
शुद्धः विचष्टे हि अविशुद्ध-कर्तुः ॥ १२ ॥
क्षेत्रज्ञः आत्मा पुरुषः पुराणः
साक्षात् स्वयम् ज्योतिः अजः पर-ईशः।
नारायणः भगवान् वासुदेवः
स्व-मायया आत्मनि अवधीयमानः ॥ १३ ॥
यथा अनिलः स्थावर-जङ्गमानाम्
आत्म-स्वरूपेण निविष्टः ईशेत्।
एवम् परः भगवान् वासुदेवः
क्षेत्रज्ञः आत्मा इदम् अनुप्रविष्टः ॥ १४ ॥
न यावत् एताम् तनु-भृत् नरेन्द्र
विधूय मायाम् वयुन-उदयेन।
विमुक्त-सङ्गः जित-षट्-सपत्नः
वेद आत्म-तत्त्वम् भ्रमति इह तावत् ॥ १५ ॥
न यावत् एतत् मनः आत्म-लिङ्गम्
संसार-ताप-आवपनम् जनस्य।
यत् शोक-मोह-आमय-राग-लोभ-
वैर-अनुबन्धम् ममताम् विधत्ते ॥ १६ ॥
भ्रातृव्यम् एनम् तत् अदभ्र-वीर्यम्
उपेक्षया अध्येधितम् अप्रमतः।
गुरोः हरेः चरण-उपासना-अस्त्रः
जहि व्यलीकम् स्वयम् आत्म-मोषम् ॥ १७ ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे ब्राह्मण-रहूगण-संवादे एकादशः अध्यायः ॥ ११ ॥
No comments:
Post a Comment