ரஹுகனன் கேள்வி, ஜடபரதர் பதில்
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 12
रहूगण उवाच
नमः नमः कारण-विग्रहाय
स्वरूप-तुच्छीकृत-विग्रहाय ।
नमः अवधूत द्विज-बन्धु-लिङ्ग-
निगूढ-नित्य-अनुभवाय तुभ्यम् ॥ १ ॥
ज्वर-आमय-आर्तस्य यथा अगदम् सत्
निदाघ-दग्धस्य यथा हिम-अम्भः ।
कु-देह-मान-अहि-विदष्ट-दृष्टेः
ब्रह्मन् वचः ते अमृतम् औषधम् मे ॥ २ ॥
तस्मात् भवन्तम् मम संशय-अर्थम्
प्रक्ष्यामि पश्चात् अधुना सु-बोधम् ।
अध्यात्म-योग-ग्रथितम् तव उक्तम्
आख्याहि कौतूहल-चेतसः मे ॥ ३ ॥
यत् आह योग-ईश्वर दृश्य-मानम्
क्रिया-फलम् सत्-व्यवहार-मूलम् ।
न हि अञ्जसा तत्त्व-विमर्शनाय
भवान् अमुष्मिन् भ्रमते मनः मे ॥ ४ ॥
ब्राह्मण उवाच
अयम् जनः नाम चलन् पृथिव्याम्
यः पार्थिवः पार्थिव कस्य हेतोः ।
तस्य अपि च अङ्घ्र्योः अधि गुल्फ-जङ्घा-
जानु-ऊरु-मध्य-उरः-शिरः-धर-अंसाः ॥ ५ ॥
अंसे अधि दार्वी शिबिका च यस्याम्
सौवीर-राजा इति अपदेशः आस्ते ।
यस्मिन् भवान् रूढ-निज-अभिमानः
राजा अस्मि सिन्धुषु इति दुर्मद-अन्धः ॥ ६ ॥
शोच्यान् इमान् त्वम् अधिक-कष्ट-दीनान्
विष्ट्या निगृह्णन् निर-अनुग्रहः असि ।
जनस्य गोप्ता अस्मि विकत्थ-मानः
न शोभसे वृद्ध-सभासु धृष्टः ॥ ७ ॥
यदा क्षितौ एव चर-अचरस्य
विदाम निष्ठाम् प्रभवम् च नित्यम् ।
तत् नामतः अन्यत् व्यवहार-मूलम्
निरूप्यताम् सत्-क्रियया अनुमेयम् ॥ ८ ॥
एवम् निरुक्तम् क्षिति-शब्द-वृत्तम्
असन्निधानात् परमाणवः ये ।
अविद्यया मनसा कल्पिताः ते
येषाम् समूह-एन कृतः विशेषः ॥ ९ ॥
एवम् कृशम् स्थूलम् अणुः बृहत् यत्
असत् च सत् जीवम् अजीवम् अन्यत् ।
द्रव्य-स्वभाव-आशय-काल-कर्म-
नाम्ना अजय आवेहि कृतम् द्वितीयम् ॥ १० ॥
ज्ञानम् विशुद्धम् परमार्थम् एकम्
अनन्तरम् तु अबहिः ब्रह्म सत्यम् ।
प्रत्यक् प्रशान्तम् भगवत्-शब्द-संज्ञम्
यत् वासुदेवम् कवयः वदन्ति ॥ ११ ॥
रहूगण एतत् तपसा न याति
न च इज्यया निर्वपणात् गृहात् वा ।
न छन्दसा न एव जल-अग्नि-सूर्यैः
विना महत्-पाद-रजः-अभिषेकम् ॥ १२ ॥
यत्र उत्तम-श्लोक-गुण-अनुवादः
प्रस्तूयते ग्राम्य-कथा-विघातः ।
निषेव्यमाणः अनु-दिनम् मुमुक्षोः
मतिम् सतीम् यच्छति वासुदेवे ॥ १३ ॥
अहम् पुरा भरतः नाम राजा
विमुक्त-दृष्ट-श्रुत-सङ्ग-बन्धः ।
आराधनम् भगवतः ईहमानः
मृगः अभवम् मृग-सङ्गात् हत-अर्थः ॥ १४ ॥
सा माम् स्मृतिः मृग-देहे अपि वीर
कृष्ण-अर्चन-प्रभवा न जहाति ।
अथो अहम् जन-सङ्गात् असङ्गः
विशङ्कमानः अविवृतः चरामि ॥ १५ ॥
तस्मात् नरः असङ्ग-सु-सङ्ग-जात-
ज्ञान-असिना इह एव विवृक्ण-मोहः ।
हरिम् तत्-ईहा-कथन-श्रुताभ्याम्
लब्ध-स्मृतिः याति अति-पारम् अध्वनः ॥ १६ ॥
इति श्रीमत्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे ब्राह्मण-रहूगण-संवादे द्वादशः अध्यायः ॥ १२ ॥
No comments:
Post a Comment