ரஹுகனன் கேள்வி, ஜடபரதர் பதில்
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 13
ब्राह्मण उवाच
दुरत्यये अध्वनि अजया निवेशितः
रजः-तमः-सत्त्व-विभक्त-कर्म-दृक् ।
सः एषः सार्थः अर्थ-परः परिभ्रमन्
भव-अटवीं याति न शर्म विन्दति ॥ १ ॥
यस्याम् इमे षट् नर-देव दस्यवः
सार्थम् विलुम्पन्ति कु-नायकम् बलात् ।
गोमायवः यत्र हरन्ति सार्थिकम्
प्रमत्तम् आविश्य यथा उरणम् वृकाः ॥ २ ॥
प्रभूत-वीरुत्-तृण-गुल्म-गह्वरे
कठोर-दंशैः मशकैः उपद्रुतः ।
क्वचित् तु गन्धर्व-पुरम् प्रपश्यति
क्वचित् क्वचित् च आशु रयः-उल्मुक-ग्रहम् ॥ ३ ॥
निवास-तोय-द्रविण-आत्म-बुद्धिः
ततः ततः धावति भो अटव्याम् ।
क्वचित् च वात्य-उत्थित-पांसु-धूम्राः
दिशः न जानाति रजस्वल-अक्षः ॥ ४ ॥
अदृश्य-झिल्ली-स्वन-कर्ण-शूलः
उलूक-वाग्भिः व्यथित-अन्तर-आत्मा ।
अपुण्य-वृक्षान् श्रयते क्षुधा-अर्दितः
मरीचि-तोयानि अभिधावति क्वचित् ॥ ५ ॥
क्वचित् वि-तोयाः सरितः अभियाति
परस्परम् च आलषते निरन्धः ।
आसाद्य दावम् क्वचित् अग्नि-तप्तः
निर्विद्यते क्व च यक्षैः हृत-आसुः ॥ ६ ॥
शूरैः हृत-स्वः क्व च निर्विण्ण-चेताः
शोचन् विमुह्यन् उपयाति कश्मलम् ।
क्वचित् च गन्धर्व-पुरम् प्रविष्टः
प्रमोदते निर्वृत-वत् मुहूर्तम् ॥ ७ ॥
चलन् क्वचित् कण्टक-शर्करा-अङ्घ्रिः
नग-अरु-रुक्षुः विमनाः इव आस्ते ।
पदे पदे अभ्यन्तर-वह्निना अर्दितः
कौटुम्बिकः क्रुध्यति वै जनाय ॥ ८ ॥
क्वचित् निगीर्णः अजगर-अहिना जनः
न अवैति किञ्चित् विपिने अपविद्धः ।
दष्टः स्म शेते क्व च दन्दशूकैः
अन्धः अन्ध-कूपे पतितः तमिस्रे ॥ ९ ॥
कर्हि स्म चित् क्षुद्र-रसान् विचिन्वन्
तत् मक्षिकाभिः व्यथितः विमानः ।
तत्र अति-कृच्छ्रात् प्रतिलब्ध-मानः
बलात् विलुम्पन्ति अथ तम् ततः अन्ये ॥ १० ॥
क्वचित् च शीत-आतप-वात-वर्ष
प्रतिक्रियाम् कर्तुम् अनीशः आस्ते ।
क्वचित् मिथः विपणन् यत् च किञ्चित्
विद्वेषम् ऋच्छति उत वित्त-शाठ्यात् ॥ ११ ॥
क्वचित् क्वचित् क्षीण-धनः तु तस्मिन्
शय्या-आसन-स्थान-विहार-हीनः ।
याचन् परात् अप्रतिलब्ध-कामः
पारक्य-दृष्टिः लभते अवमानम् ॥ १२ ॥
अन्योन्य-वित्त-व्यतिषङ्ग-वृद्ध-
वैर-अनुबन्धः विवहन् मिथः च ।
अध्वनि अमुष्मिन् उरु-कृच्छ्र-वित्त-
बाध-उपसर्गैः विहरन् विपन्नः ॥ १३ ॥
तान् तान् विपन्नान् सः हि तत्र तत्र
विहाय जातम् परिगृह्य सार्थः ।
आवर्तते अद्य अपि न कश्चित् अत्र
वीर अध्वनः पारम् उपैति योगम् ॥ १४ ॥
मनस्विनः निर्जित-दिग्गज-इन्द्राः
मम इति सर्वे भुवि बद्ध-वैराः ।
मृधे शयीरण् न तु तत् व्रजन्ति
यत् न्यस्त-दण्डः गत-वैरः अभियाति ॥ १५ ॥
प्रसज्जति क्व अपि लता-भुज-आश्रयः
तत्-आश्रय-अव्यक्त-पद-द्विज-स्पृहः ।
क्वचित् कदा-चित् हरि-चक्रतः त्रसन्
सख्यम् विधत्ते बक-कङ्क-गृध्रैः ॥ १६ ॥
तैः वञ्चितः हंस-कुलम् समाविशन्
न रोचयन् शीलम् उपैति वानरान् ।
तत्-जाति-रासेन सु-निर्वृत-इन्द्रियः
परस्पर-उद्वीक्षण-विस्मृत-अवधिः ॥ १७ ॥
द्रुमेषु रंस्यन् सुत-दार-वत्सलः
व्यवाय-दीनः विवशः स्व-बन्धने ।
क्वचित् प्रमादात् गिरि-कन्दरे पतन्
वल्लीम् गृहीत्वा गज-भीतः आस्थितः ॥ १८ ॥
अतः कथञ्चित् सः विमुक्तः आपदः
पुनः च सार्थम् प्रविशति अरिन्दम ।
अध्वनि अमुष्मिन् अजया निवेशितः
भ्रमन् जनः अद्य अपि न वेद कश्चन ॥ १९ ॥
रहूगण त्वम् अपि हि अध्वनः अस्य
सन्न्यस्त-दण्डः कृत-भूत-मैत्रः ।
असज्जित-आत्मा हरि-सेवया शितम्
ज्ञान-असिम् आदाय तर अति-पारम् ॥ २० ॥
राजा उवाच
अहो नृ-जन्म अखिल-जन्म-शोभनम्
किम् जन्मभिः तु अपरैः अपि अमुष्मिन् ।
न यत् हृषीकेश-यशः-कृत-आत्मनाम्
महा-आत्मनाम् वः प्रचुरः समागमः ॥ २१ ॥
न हि अद्भुतम् त्वत्-चरण-अब्ज-रेणुभिः
हत-अंहसः भक्ति: अधोक्षजे अमला ।
मौहूर्तिकात् यस्य समागमात् च मे
दुस्तर्क-मूलः अपहतः अविवेकः ॥ २२ ॥
नमः महद्भ्यः अस्तु नमः शिशुभ्यः
नमः युवभ्यः नमः आवटुभ्यः ।
ये ब्राह्मणाः गाम् अवधूत-लिङ्गाः
चरन्ति तेभ्यः शिवम् अस्तु राज्ञाम् ॥ २३ ॥
श्री-शुकः उवाच
इति एवम् उत्तराम् आतः सः वै ब्रह्म-ऋषि-सुतः सिन्धु-पतये आत्म-सतत्त्वम् विगणयतः पर-अनुभावः परम-कारुणिकतया उपदिश्य रहूगणेन स-करुणम् अभिवन्दित-चरणः आपूर्ण-अर्णवः इव निभृत-करण-ऊर्मि-आशयः धरणिम् इमाम् विचचार ॥ २४ ॥
सौवीर-पतिः अपि सुजन-समवगत-परमात्म-सतत्त्वः आत्मनि अविद्या-अध्यारोपिताम् च देह-आत्म-मतिम् विससर्ज ।
एवम् हि नृप भगवत्-आश्रित-आश्रित-अनुभावः ॥ २५ ॥
राजा उवाच
यः ह वै इह बहु-विदा महा-भागवत त्वया अभिहितः परोक्षेण वचसा जीव-लोक-भव-अध्वा सः हि आर्य-मनीषया कल्पित-विषयः न अञ्जसा अव्युत्पन्न-लोक-समधिगमः ।
अथ तत् एव एतत् दुरवगमम् समवेत-अनुकल्पेन निर्दिश्यताम् इति ॥ २६ ॥
इति श्रीमत्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे त्रयोदशः अध्यायः ॥ १३ ॥
No comments:
Post a Comment