ரிஷப தேவரின் தேக தியாகம்
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 6
राजोवाच
न नूनं भगव आत्मारामाणां योग-समीरित-ज्ञान-आवभर्जित-कर्म-बीजानाम् ऐश्वर्याणि पुनः क्लेश-दानि भवितुम्र्हन्ति यदृच्छया उपगतानि ॥ १ ॥
ऋषिरुवाच
सत्यम् उक्तं किन्तु इह वा एके न मनसः अध्धा विश्रम्भ-मनवस्थानस्य शठ-किरात् इव सङ्गच्छन्ते ॥ २ ॥
तथा चोक्तम्
न कुर्यात् कर्हिचित् सख्यं मनसि हि अनवस्थिते ।
यद् विश्रम्भाच् चिराच् चीर्णं च स्कन्द तप ऐश्वर्यम् ॥ ३ ॥
नित्यं ददाति कामस्य छिद्रं तत् अनु येऽरयः।
योगिनः कृत-मैत्रस्य पत्युर्जाय एव पुंश्चली ॥ ४ ॥
कामः मन्युर्मदः लोभः शोक-मोह-भयादयः।
कर्म-बन्धश्च यत् मूलः स्वीकुर्यात् को नु तत् बुधः ॥ ५ ॥
अथैवम् अखिल-लोक-पाल-ललामोऽपि विलक्षणैः जड-वद-अवधूत-वेणु-भाषा-चरितैः अविलक्षित भगवत्-प्रभावः योगिनां साम्पराय-विधि-म् अनुशिक्षयन् स्व-कलेवरम् जिहा-असुरात्मनि आत्मानम् असं-व्यवहितम् अनर्थान्तर-भावेन अन्वीक्षमाण उपरता-नुवृत्ति-रुपरराम् ॥ ६ ॥
तस्य ह वा एवं मुक्त-लिङ्गस्य भगवत् ऋषभस्य योग-माया-वासना-या देह इमां जगतीम् अभिमान-आभासेन सङ्क्रम-माणः कोङ्कव-एङ्क-कुटकान् दक्षिण-कर्णाटका-न्देशान् यदृच्छया उपगतः कुटक-चल-उपवन आस्य कृताश्म-कल् उन्माद इव मुक्त-मूर्धजः असंवीत एव विचचार ॥ ७ ॥
अथ समीर-वॆग-विधूत-वेणु-विकर्षण-जात-ओग्र-दावानल-स्तद् वन-मालेलिहानः सह तेन ददाह ॥ ८ ॥
यस्य किल अनुचरितम् उपाकर्ण्य कोङ्कव-एङ्क-कुटकानाम् राजार्हन् नामोपशिक्ष्य कलाव-धर्म उत्कृष्यमाणे भवितव्येन विमोहितः स्व-धर्म-पथ-मकुटोभयम् अपहाय कुपथ-पाखण्ड-समञ्जसं निज-मनीषया मन्दः सम्प्रवर्तयिष्यते ॥ ९ ॥
येन ह वाव कलौ मनुज-अपसदा देव-माया-मोहिताः स्व-विधि-नियोग-शौच-चारित्र-विहीना देव-हेलनानि अपव्रतानि निज-निजेच्छया गृह्णाना अस्नानानि अचमनाशौच-केश-उल्लुञ्चनादीनि कलिनाधर्म-बहु-लेनोपहत-धियो ब्रह्म-ब्राह्मण-यज्ञ-पुरुष-लोक-विदूषकाः प्रायेण भविष्यन्ति ॥ १० ॥
ते च हि RVाक्त-नया निज-लोक-यात्रा-आन्ध-परम्परयाऽऽश्वस्ता तस्यन्धे स्वयमेव प्रपतिष्यन्ति ॥ ११ ॥
अयं अवतारो रजस-उपप्लुत-कैवल्य-उप-शिक्षणार्थः ॥ १२ ॥
तस्य अनुगुणान् श्लोकान् गायन्ति –
अहो भुवः सप्त-समुद्र-वत्या
द्वीपेषु वर्षेषु अधि-पुण्यं एतत् ।
गायन्ति यत्र त्यजना मुरारेः
कर्माणि भद्राणि अवतारवन्ति ॥ १३ ॥
अहो नु वंशो यशसाव-दातः
प्रैयव्रतो यत्र पुमान् पुराणः ।
कृत-अवतारः पुरुषः स आद्य-
श्चचार धर्मं यद् कर्म-हेतुम् ॥ १४ ॥
को न्वस्य काष्ठम् अपरोऽनुगच्छे-
न मनोरथेन अपि अभवस्य योगी ।
यो योग-माया-आः स्पृहयति उदस्ता
हि असत्तया येन कृत-प्रयत्नाः ॥ १५ ॥
इति ह स्म सकल-वेद-लोक-देव-ब्राह्मण-गवाम् परम-गुरोः भगवत् ऋषभ-आख्यस्य विशुद्ध-चरितम् ईरितम् पुंसाम् समस्त-दुश्चरित-अभि-हरणम् परम-महा-मङ्गलायनम् इदम् अनु-श्रद्धया उपचित्या अनु-शृणोति आश्रावयति वा अवहितः भगवति तस्मिन् वासुदेव एकान्ततः भक्तिः अनयोः अपि समनुवर्तते ॥ १६ ॥
यस्याम् एव कवयः आत्मानम् अविरतम् विविध-वृजिन-संसार-परिताप-उप-तप्यमानम् अनुसवनम् स्नापयन्तः तया एव परया निर्वृत्या हि अपवर्गम् आत्यन्तिकम् परम-पुरुष-अर्थम् अपि स्वयम् आसादितम् न एव आद्रियन्ते भगवदीयत्वेन एव परिसमाप्त-सर्व-अर्थाः ॥ १७ ॥
राजन् पतिः गुरुः अलम् भवताम् यदूनाम्
दैवम् प्रियः कुल-पतिः क्व च किङ्करः वः ।
अस्तु एवम् अङ्ग भगवान् भजताम् मुकुन्दः
मुक्तिम् ददाति कर्हिचित् स्म न भक्ति-योगम् ॥ १८ ॥
नित्य-अनुभूत-निज-लाभ-निवृत्त-तृष्णः
श्रेयसि तत्-रचनया चिर-सुप्त-बुद्धेः ।
लोकस्य यः करुणया अभयम् आत्म-लोकम्
आख्यात् नमः भगवते ऋषभाय तस्मै ॥ १९ ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्यां संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे ऋषभ-देव-अनु-चरिते षष्ठः अध्यायः ॥ ६ ॥
No comments:
Post a Comment