ஜம்பு த்வீபத்தின் வர்ணனை
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 16
राजा उवाच ॥
उक्तः त्वया भूमण्डलायाम् अविशेषः यावत् आदित्यः तपति यत्र च असौ ज्योतिषाम् गणैः चन्द्रमाः वा सह दृश्यते ॥ १ ॥
तत्र अपि प्रियव्रत-रथ-चरण-परिखातैः सप्तभिः सप्त सिन्धवः उपकॢप्ता यतः एतस्याः सप्त-द्वीप-विशेष-विकल्पः त्वया भगवन् खलु सूचितः एतत् एव अखिलम् अहम् मानतः लक्षणतः च सर्वम् विजिज्ञासामि ॥ २ ॥
भगवतः गुण-मये स्थूल-रूपे आवेशितम् मनः हि अगुणे अपि सूक्ष्म-तम् आत्म-ज्योतिषि परे ब्रह्मणि भगवति वासुदेव-आख्ये क्षमम् आवेशितुम् तत् उ ह एतत् गुरो अर्हसि अनुवर्णयितुम् इति ॥ ३ ॥
ऋषिः उवाच ॥
न वै महा-राज भगवतः माया-गुण-विभूतेः काष्ठाम् मनसा वचसा वा अधिगन्तुम् अलम् विबुध-आयुषा अपि पुरुषः तस्मात् प्राधान्येन एव भू-गोलक-विशेषम् नाम-रूप-मान-लक्षणतः व्याख्यास्यामः ॥ ४ ॥
यः वै अयम् द्वीपः कुवलय-कमल-कोश-अभ्यन्तर-कोशः नियुत-योजन-विशालः सम-वर्तुलः यथा पुष्कर-पत्रम् ॥ ५ ॥
यस्मिन् नव वर्षाणि नव-योजन-सहस्र-आयामानि अष्टभिः मर्यादा-गिरिभिः सु-विभक्तानि भवन्ति ॥ ६ ॥
एषाम् मध्ये इलावृतम् नाम अभ्यन्तर-वर्षम् यस्य नाभ्याम् अवस्थितः सर्वतः सौवर्णः कुल-गिरि-राजः मेरुः द्वीप-आयाम-समुन्नाहः कर्णिका-भूतः कुवलय-कमलस्य मूर्धनि द्वात्रिंशत् सहस्र-योजन-विततः मूले षोडश-सहस्रम् तावत् अन्तः-भूम्याम् प्रविष्टः ॥ ७ ॥
उत्तर-उत्तरेण इलावृतम् नीलः श्वेतः शृङ्गवान् इति त्रयः रम्यक-हिरण्मय-कुरूणाम् वर्षाणाम् मर्यादा-गिरयः प्राक्-आयताः उभयतः क्षार-उद-अवधयः द्वि-सहस्र-पृथवः एकैकशः पूर्वस्मात् पूर्वस्मात् उत्तरः उत्तरः दश-अंश-अधिक-अंशेन दैर्घ्ये एव ह्रसन्ति ॥ ८ ॥
एवम् दक्षिणेन इलावृतम् निषधः हेम-कूटः हिमालयः इति प्राक्-आयताः यथा नील-आदयः अयुत-योजन-उत्सेधाः हरि-वर्ष-किम्पुरुष-भारतानाम् यथा-सङ्ख्यम् ॥ ९ ॥
तथा एव इलावृतम् अपरेण पूर्वेण च माल्यवत् गन्ध-मादनौ आ-नील-निषध-आयतौ द्वि-सहस्रम् पप्रथतुः केतुमाल-भद्राश्वयोः सीमानम् विदधाते ॥ १० ॥
मन्दरः मेरु-मन्दरः सुपार्श्वः कुमुदः इति अयुत-योजन-विस्तार-उन्नाहाः मेरोः चतुर्दिशम् अवष्टम्भ-गिरयः उपकॢप्ताः ॥ ११ ॥
चतुर्षु एतेषु चूत-जम्बू-कदम्ब-न्यग्रोधाः चत्वारः पादप-प्रवराः पर्वत-केतवः इव अधि-सहस्र-योजन-उन्नाहाः तावत् विटप-विततयः शत-योजन-परिणाहाः ॥ १२ ॥
ह्रदाः चत्वारः पयः-मधु-इक्षु-रस-अमृष्ट-जलाः यत् उपस्पर्शिनः उप-देव-गणाः योग-ऐश्वर्याणि स्वाभाविकानि भरत-ऋषभ धारयन्ति ॥ १३ ॥
देव-उद्यानानि च भवन्ति चत्वारि नन्दनम् चैत्र-रथम् वैभ्राजकम् सर्वतः-भद्रम् इति ॥ १४ ॥
येषु अमर-परिवृढाः सह सुर-ललना-ललाम-यूथ-पतयः उप-देव-गणैः उप-गीयमान-महिमानः किल विहरन्ति ॥ १५ ॥
मन्दर-उत्सङ्गे एकादश-शत-योजन-उत्तुङ्ग-देव-चूत-शिरसः गिरि-शिखर-स्थूलानि फलानि अमृत-कल्पानि पतन्ति ॥ १६ ॥
तेषाम् विशीर्यमाणानाम् अति-मधुर-सुरभि-सुगन्धि-बहुल-अरुण-रस-उदेन अरुणोदा नाम नदी मन्दर-गिरि-शिखरात् निपतन्ती पूर्वेण इलावृतम् उपप्लावयति ॥ १७ ॥
यत् उपजोषणात् भवानीयाः अनुचरीणाम् पुण्य-जन-वधूनाम् अवयव-स्पर्श-सुगन्ध-वातः दश-योजनम् समन्तात् अनुवासयति ॥ १८ ॥
एवम् जम्बू-फलानाम् अति-उच्च-निपात-विशीर्णानाम् अनस्थि-प्रायाणाम् इभ-काय-निभानाम् रसेन जम्बू नाम नदी मेरु-मन्दर-शिखरात् अयुत-योजनात् अवनि-तले निपतन्ती दक्षिणेन आत्मानम् यावत् इलावृतम् उपस्यन्दयति ॥ १९ ॥
तावत् उभयोः अपि रोधसोः या मृत्तिका तत् रसेन अनुविध्यमाना वायु-अर्क-संयोग-विपाकेन सदा अमर-लोक-आभरणम् जाम्बूनदम् नाम सुवर्णम् भवति ॥ २० ॥
यदु ह वाव विबुध-आदयः सह युवतिभिः मुकुट-कटक-कटि-सूत्र-आदि-आभरण-रूपेण खलु धारयन्ति ॥ २१ ॥
यः तु महा-कदम्बः सु-पार्श्व-निरूढः याः तस्य कोटरेभ्यः विनिःसृताः पञ्च-आयाम-परिणाहाः पञ्च मधु-धाराः सु-पार्श्व-शिखरात् पतन्त्यः अपरेण आत्मानम् इला-वृतम् अनुमोदयन्ति ॥ २२ ॥
याः हि उपयुञ्जानानाम् मुख-निर्वासितः वायुः समन्तात् शत-योजनम् अनुवासयति ॥ २३ ॥
एवम् कुमुद-निरूढः यः शत-वल्शः नाम वटः तस्य स्कन्धेभ्यः नीचीनाः पयः-दधि-मधु-घृत-गुड-अन्न-आदि-अम्बर-शय्या-आसन-आभरण-आदयः सर्वे एव काम-दुघाः नदाः कुमुद-अग्रात् पतन्तः तम् उत्तरेण इला-वृतम् उपयोजयन्ति ॥ २४ ॥
यान् उपजुषाणानाम् न कदाचित् अपि प्रजानाम् वली-पलित-क्लम-स्वेद-दौर्गन्ध्य-जरा-अमय-मृत्यु-शीत-उष्ण-वैवर्ण्य-उपसर्ग-आदयः ताप-विशेषाः भवन्ति यावत् जीवम् सुखम् निरतिशयम् एव ॥ २५ ॥
कुरङ्ग-कुरर-कुसुम्भ-वैकङ्क-त्रिकूट-शिशिर-पतङ्ग-रुचक-निषध-शिनीवास-कपिल-शङ्ख-वैदूर्य-जारुधि-हंस-ऋषभ-नाग-कालञ्जर-नारद-आदयः विंशति-गिरयः मेरोः कर्णिकायाः इव केसर-भूताः मूल-देशे परितः उपकॢप्ताः ॥ २६ ॥
जठर-देव-कूटौ मेरुम् पूर्वेण अष्टादश-योजन-सहस्रम् उदगायतौ द्वि-सहस्रम् पृथु-तुङ्गौ भवतः ।
एवम् अपरेण पवन-पारियात्रौ दक्षिणेन कैलास-करवीरौ प्राक्-आयातौ एवम् उत्तरतः त्रि-शृङ्ग-मकरौ अष्टभिः एतैः परिसृतः अग्निः इव परितः चकास्ति काञ्चन-गिरिः ॥ २७ ॥
मेरोः मूर्धनि भगवतः आत्म-योनेः मध्यतः उपकॢप्ताम् पुरीम् अयुत-योजन-साहस्रीम् सम-चतुरस्राम् शात-कौम्भीम् वदन्ति ॥ २८ ॥
ताम् अनु परितः लोक-पालानाम् अष्टानाम् यथा-दिशम् यथा-रूपम् तुरीय-मानेन पुरः अष्टौ उपकॢप्ताः ॥ २९ ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे भुवन-कोश-वर्णनम् नाम षोडशः अध्यायः ॥ १६ ॥
No comments:
Post a Comment