கங்கை ப்ரம்ம லோகத்திலிருந்து பூமிக்கு வருகை
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 17
श्री-शुकः उवाच
तत्र भगवतः साक्षात् यज्ञ-लिङ्गस्य विष्णोः विक्रमतः वाम-पाद-अङ्गुष्ठ-नख-निर्भिन्न-ऊर्ध्व-अण्ड-कटाह-विवरेण अन्तः-प्रविष्टा या बाह्य-जल-धारा तत्-चरण-पङ्कज-अवनेजन-अरुण-किञ्जल्क-उप-रञ्जित-अखिल-जगत्-अघ-मल-अपह-उपस्पर्शन-अमला साक्षात् भगवत्-पदी इति अनुपलक्षित-वचः अभिधीयमाना अति-महता कालेन युग-सहस्र-उपलक्षणेन दिवः मूर्धनि अवततार यत् तत् विष्णु-पदम् आहुः ॥ १ ॥
यत्र ह वाव वीर-व्रतः औत्तानपादिः परम-भागवतः अस्मत्-कुल-देवता-चरण-अरविन्द-उदकम् इति याम् अनु-सवनम् उत्कृष्यमाण-भगवत्-भक्ति-योगेन दृढम् क्लिद्यमान-अन्तः-हृदयः औत्कण्ठ्य-विवश-अमीलित-लोचन-युगल-कुड्मल-विगलित-अमल-बाष्प-कलया अभिव्यज्यमान-रोम-पुलक-कुलकः अधुना अपि परम-आदरेण शिरसा बिभर्ति ॥ २ ॥
ततः सप्त ऋषयः तत्-प्रभाव-अभिज्ञाः याम् ननु तपसः आत्यन्तिकी सिद्धिः एतावती भगवति सर्व-आत्मनि वासुदेवे अनुपरत-भक्ति-योग-लाभेन एव उपेक्षित-अन्य-अर्थ-आत्म-गतयः मुक्तिम् इव आगताम् मुमुक्षवः इव स-बहुमानम् अद्य-अपि जटा-जूटैः उद्वहन्ति ॥ ३ ॥
ततः अनेक-सहस्र-कोटि-विमान-अनीक-सङ्कुल-देव-यानेन अवतरन्ती इन्दु-मण्डलम् आवार्य ब्रह्म-सदने निपतति ॥ ४ ॥
तत्र चतुर्धा भिद्यमाना चतुर्भिः नामभिः चतुर्दिशम् अभिस्पन्दन्ती नद-नदी-पतिम् एव अभिनिविशति सीता-अलकनन्दा-चक्षुः-भद्रा इति ॥ ५ ॥
सीता तु ब्रह्म-सदनात् केसर-अचल-आदि-गिरि-शिखरेभ्यः अधः-अधः प्रस्रवन्ती गन्धमादन-मूर्धसु पतित्वा अन्तरेण भद्राश्व-वर्षम् प्राच्याम् दिशि क्षार-समुद्रम् अभि-प्रविशति ॥ ६ ॥
एवम् माल्यवत्-शिखरात् निष्पतन्ती ततः अनुपरत-वॆगा केतुमालम् अभि चक्षुः प्रतीच्याम् दिशि सरित्-पतिम् प्रविशति ॥ ७ ॥
भद्रा च उत्तरतः मेरु-शिरसः निपतिता गिरि-शिखरात् गिरि-शिखरम् अतिहाय शृङ्गवतः शृङ्गात् अवस्यन्दमाना उत्तरान् तु कुरून् अभितः उदीच्याम् दिशि जलधिम् अभि-प्रविशति ॥ ८ ॥
तथा एव अलकनन्दा दक्षिणेन ब्रह्म-सदनात् बहूनि गिरि-कूटानि अतिक्रम्य हेम-कूटात् हैम-कूटानि अति-रभस-तर-रंहसा लुठयन्ती भारतम् अभि वर्षम् दक्षिणस्याम् दिशि जलधिम् अभि-प्रविशति यस्याम् स्नान-अर्थम् च आगच्छतः पुंसः पदे पदे अश्वमेध-राजसूय-आदीनाम् फलम् न दुर्लभम् इति ॥ ९ ॥
अन्ये च नदाः नद्यः च वर्षे वर्षे सन्ति बहुशः मेरु-आदि-गिरि-दुहितरः शतशः ॥ १० ॥
तत्र अपि भारतम् एव वर्षम् कर्म-क्षेत्रम् अन्यानि अष्ट वर्षाणि स्वर्गिणाम् पुण्य-शेष-उपभोग-स्थानानि भौमानि स्वर्ग-पदानि व्यपदिशन्ति ॥ ११ ॥
एषु पुरुषाणाम् अयुत-पुरुष-आयुः-वर्षाणाम् देव-कल्पानाम् नाग-अयुत-प्राणानाम् वज्र-संहनन-बल-वयः-मोद-प्रमुदित-महा-सौरत-मिथुन-व्यवाय-अपवर्ग-वर्ष-धृत-एक-गर्भ-कलत्राणाम् तत्र तु त्रेता-युग-समः कालः वर्तते ॥ १२ ॥
यत्र ह देव-पतयः स्वैः स्वैः गण-नायकैः विहित-महा-अर्हणाः सर्व-ऋतु-कुसुम-स्तबक-फल-किसलय-श्रिया आनम्यमान-विटप-लता-विटपिभिः उपशुम्भमान-रुचिर-कानन-आश्रम-आयतन-वर्ष-गिरि-द्रोणीषु तथा च अमल-जल-आशयेषु विकच-विविध-नव-वन-रुह-आमोद-मुदित-राज-हंस-जल-कुक्कुट-कारण्डव-सारस-चक्रवाक-आदिभिः मधुकर-निकर-आकृतिभिः उप-कूजितेषु जल-क्रीडा-आदिभिः विचित्र-विनोदैः सुललित-सुर-सुन्दरीणाम् काम-कलिल-विलास-हास-लीला-अवलोक-आकृष्ट-मनः-दृष्टयः स्वैरम् विहरन्ति ॥ १३ ॥
नवसु अपि वर्षेषु भगवान् नारायणः महा-पुरुषः पुरुषाणाम् तत्-अनुग्रहाय आत्म-तत्त्व-व्यूहेन आत्मना अद्य-अपि सन्निधीयते ॥ १४ ॥
इलावृते तु भगवान् भवः एकः एव पुमान् न हि अन्यः तत्र अपरः निर्विशति भवान्याः शाप-निमित्त-ज्ञः यत् प्रवेक्ष्यतः स्त्री-भावः तत् पश्चात् वक्ष्यामि ॥ १५ ॥
भवानी-नाथैः स्त्री-गण-अर्बुद-सहस्रैः अवरुध्यमानः भगवतः चतुर्मूर्तेः महा-पुरुषस्य तुरीयाम् तामसीम् मूर्तिम् प्रकृतिम् आत्मनः सङ्कर्षण-संज्ञाम् आत्म-समाधि-रूपेण सन्निधाप्य एतत् अभिगृणन् भवः उपधावति ॥ १६ ॥
श्री-भगवान् उवाच
ॐ नमः भगवते महा-पुरुषाय सर्व-गुण-सङ्ख्यानाय अनन्ताय अव्यक्ताय नमः इति ॥ १७ ॥
भजे भजन्य-अरण-पाद-पङ्कजम्
भगस्य कृत्स्नस्य परम् परायणम् ।
भक्तेषु अलम् भावित-भूत-भावनम्
भव-अपहम् त्वा भव-भावम् ईश्वरम् ॥ १८ ॥
न यस्य माया-गुण-चित्त-वृत्तिभिः
निरिक्षतः हि अणु अपि दृष्टिः अज्यते ।
ईशे यथा नः अजित-मन्युः अंहसाम्
कः तम् न मन्येत जिगीषुः आत्मनः ॥ १९ ॥
असत्-दृशः यः प्रतिभाति मायया
क्षीबः इव मधु-आसव-ताम्र-लोचनः ।
न नाग-वध्वः अर्हणे ईशिरे ह्रिया
यत् पादयोः स्पर्शन-धर्षित-इन्द्रियाः ॥ २० ॥
यम् आहुः अस्य स्थिति-जन्म-संयमम्
त्रिभिः विहीनम् यम् अनन्तम् ऋषयः ।
न वेद सिद्ध-अर्थम् इव क्वचित् स्थितम्
भूमण्डलम् मूर्ध-सहस्र-धामसु ॥ २१ ॥
यस्य आद्यः आसीत् गुण-विग्रहः महान्
विज्ञान-धिष्ण्यः भगवान् अजः किल ।
यत् सम्भवः अहम् त्रिवृता स्व-तेजसा
वैकारिकम् तामसम् ऐन्द्रियम् सृजे ॥ २२ ॥
एते वयम् यस्य वशे महा-आत्मनः
स्थिताः शकुन्ताः इव सूत्र-यन्त्रिताः ।
महान् अहम् वैकृत-तामस-इन्द्रियाः
सृजामः सर्वे यत्-अनुग्रहात् इदम् ॥ २३ ॥
यत् निर्मिताम् कर्हि अपि कर्म-पर्वणीम्
मायाम् जनः अयम् गुण-सर्ग-मोहितः ।
न वेद निस्तारण-योगम् अञ्जसा
तस्मै नमः ते विलय-उदय-आत्मने ॥ २४ ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे सप्त-दशः अध्यायः ॥ १७ ॥
