எங்கும் பரவாசுதேவன் வழிபாடு
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 18
श्री-शुकः उवाच
तथा च भद्र-श्रवाः नाम धर्म-सुतः तत्-कुल-पतयः पुरुषाः भद्राश्व-वर्षे साक्षात् भगवतः वासुदेवस्य प्रियाम् तनुम् धर्म-मयीम् हय-शीर्ष-अभिधानाम् परमेण समाधिना सन्निधाप्य इदम् अभिगृणन्तः उपधावन्ति ॥ १ ॥
भद्र-श्रवसः ऊचुः
ॐ नमः भगवते धर्माय आत्म-विशोधनाय नमः इति ॥ २ ॥
अहो विचित्रम् भगवत्-विचेष्टितम्
घ्नन्तम् जनः अयम् हि मिषन् न पश्यति ।
ध्यायन् असत् यर्हि विकर्म सेवितुम्
निर्हृत्य पुत्रम् पितरम् जिजीविषति ॥ ३ ॥
वदन्ति विश्वम् कवयः स्म नश्वरम्
पश्यन्ति च अध्यात्म-विदः विपश्चितः ।
तथा अपि मुह्यन्ति तव अज मायया
सु-विस्मितम् कृत्यम् अजम् नतः अस्मि तम् ॥ ४ ॥
विश्व-उद्भव-स्थान-निरोध-कर्म ते
हि अकर्तुः अङ्गीकृतम् अपि अपावृतः ।
युक्तम् न चित्रम् त्वयि कार्य-कारणे
सर्व-आत्मनि व्यतिरिक्ते च वस्तुतः ॥ ५ ॥
वेदान् युग-अन्ते तमसा तिरस्कृतान्
रसातलात् यः नृ-तुरङ्ग-विग्रहः ।
प्रत्याददे वै कवये अभियाचते
तस्मै नमः ते अवितथ-ईहिताय इति ॥ ६ ॥
हरि-वर्षे च अपि भगवान् नर-हरि-रूपेण आस्ते ।
तत्-रूप-ग्रहण-निमित्तम् उत्तरत्र अभिधास्ये ।
तत्-दयितम् रूपम् महा-पुरुष-गुण-भाजनः महा-भागवतः दैत्य-दानव-कुल-तीर्थी-करण-शील-चरितः प्रह्लादः अव्यवधान-अनन्य-भक्ति-योगेन सह तत्-वर्ष-पुरुषैः उपास्ते इदम् च उदाहरति ॥ ७ ॥
ॐ नमः भगवते नरसिंहाय नमः तेजस्-तेजसे आविर् आविर्भव वज्र-नख वज्र-दंष्ट्र कर्म-आशयान् रन्धय रन्धय तमः ग्रस ग्रस ॐ स्वाहा अभयम् अभयम् आत्मनि भूयिष्ठाः ॐ क्ष्रौम् ॥ ८ ॥
स्वस्ति अस्तु विश्वस्य खलः प्रसीदताम्
ध्यायन्तु भूतानि शिवम् मिथः धिया ।
मनः च भद्रम् भजताम् अधोक्षजे
आवेश्यताम् नः मतिः अपि अहैतुकी ॥ ९ ॥
मा गार-दार-आत्मज-वित्त-बन्धुषु
सङ्गः यदि स्यात् भगवत्-प्रियेषु नः ।
यः प्राण-वृत्त्या परितुष्टः आत्मवान्
सिद्ध्यति अदूरात् न तथा इन्द्रिय-प्रियः ॥ १० ॥
यत्-सङ्ग-लब्धं निज-वीर्य-वैभवं
तीर्थं मुहुः संस्पृशताम् हि मानसम् ।
हरति अजः अन्तः श्रुतिभिः गतः अङ्गजम्
कः वै न सेवेत मुकुन्द-विक्रमम् ॥ ११ ॥
यस्य अस्ति भक्तिः भगवति अकिञ्चना
सर्वैः गुणैः तत्र समासते सुराः ।
हरौ अभक्तस्य कुतः महत्-गुणाः
मनोरथेन असति धावतः बहिः ॥ १२ ॥
हरिः हि साक्षात् भगवान् शरीरिणाम्
आत्मा झषाणाम् इव तोयम् ईप्सितम् ।
हित्वा महान्तम् तम् यदि सज्जते गृहे
तदा महत्त्वम् वयसा दम्पतीनाम् ॥ १३ ॥
तस्मात् रजः-राग-विषाद-मन्यु-
मान-स्पृहा-भय-दैन्य-आधि-मूलम् ।
हित्वा गृहम् संसृति-चक्र-वालम्
नृसिंह-पादम् भजत अकुतो-भयम् इति ॥ १४ ॥
केतु-माले अपि भगवान् काम-देव-स्वरूपेण लक्ष्म्याः प्रिय-चिकीर्षया प्रजापतेः दुहितॄणाम् पुत्राणाम् तत्-वर्ष-पतीनाम् पुरुष-आयुष-अहः-रात्र-परिसङ्ख्यानानाम् यासाम् गर्भाः महा-पुरुष-महा-अस्त्र-तेजसा उद्वेजित-मनसाम् विध्वस्ताः व्यसवः संवत्सर-अन्ते विनिपतन्ति ॥ १५ ॥
अतीव सुललित-गति-विलास-विलसित-रुचिर-हास-लेश-अवलोक-लीलया किञ्चित् उत्तम्भित-सुन्दर-भ्रू-मण्डल-सुभग-वदन-अरविन्द-श्रिया रमाम् रमयन् इन्द्रियाणि रमयते ॥ १६ ॥
तत् भगवतः माया-मयम् रूपम् परम-समाधि-योगेन रमा देवी संवत्सरस्य रात्रिषु प्रजापतेः दुहितृभिः उपेता अहःसु च तत्-भर्तृभिः उपास्ते इदम् च उदाहरति ॥ १७ ॥
ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं ॐ नमः भगवते हृषीकेशाय सर्व-गुण-विशेषैः विलक्षित-आत्मने आकूतीनाम् चित्तीनाम् चेतसाम् विशेषाणाम् च अधिपतये षोडश-कलाय छन्दः-मयाय अन्न-मयाय अमृत-मयाय सर्व-मयाय सहसे ओजसे बलाय कान्ताय कामाय नमः ते उभयत्र भूयात् ॥ १८ ॥
स्त्रियः व्रतैः त्वा हृषीकेश्वरम् स्वतः हि आराध्य लोके पतिम् आशासते अन्यम् ।
तासाम् न ते वै परिपान्ति अपत्यम् प्रियं धन-आयूंषि यतः अस्वतन्त्राः ॥ १९ ॥
सः वै पतिः स्यात् अकुतो-भयः स्वयम्
समन्ततः पाति भय-आतुरम् जनम् ।
सः एकः एव इतरथा मिथः भयम्
न एव आत्म-लाभात् अधि मन्यते परम् ॥ २० ॥
या तस्य ते पाद-सरोरुह-अर्हणम्
निकामयेत् सा अखिल-काम-लम्पटा ।
तत् एव रासि-ईप्सितम् ईप्सितः अर्चितः
यत् भग्न-याच्ञा भगवन् प्रतप्यते ॥ २१ ॥
मत्-प्राप्तये अज-ईश-सुर-असुर-आदयः
तप्यन्ते उग्रं तपः ऐन्द्रिये धियः ।
ऋते भवत्-पाद-परायणात् न माम्
विन्दन्ति अहम् त्वत्-हृदयः यतः अजित ॥ २२ ॥
सः त्वम् मम अपि अच्युत शीर्ष्णि वन्दितम्
कर-अम्बुजम् यत् त्वत् अधायि सात्वताम् ।
बिभर्षि माम् लक्ष्म वरेण्य मायया
कः ईश्वरस्य ईहितम् ऊहितुम् विभुः इति ॥ २३ ॥
रम्यके च भगवतः प्रिय-तमम् मात्स्य-अवतार-रूपम् तत्-वर्ष-पुरुषस्य मनोः प्राक्-प्रदर्शितम् सः इदानीम् अपि महता भक्ति-योगेन आराधयति इदम् च उदाहरति ॥ २४ ॥
ॐ नमः भगवते मुख्य-तमाय नमः सत्त्वाय प्राणाय ओजसे सहसे बलाय महा-मत्स्याय नमः इति ॥ २५ ॥
अन्तः बहिः च अखिल-लोक-पालकैः
अदृष्ट-रूपः विचरसि उरु-स्वनः ।
सः ईश्वरः त्वम् यः इदम् वशे अनयन्
नाम्ना यथा दारु-मयीम् नरः स्त्रियम् ॥ २६ ॥
यम् लोक-पालाः किल मत्सर-ज्वराः
हित्वा यतन्तः अपि पृथक् समेत्य च ।
पातुम् न शेकुः द्विपदः चतुष्पदः
सरीसृपम् स्थाणु यत् अत्र दृश्यते ॥ २७ ॥
भवान् युग-अन्त-अर्णवे ऊर्मि-मालिनि
क्षोणीम् इमाम् ओषधि-वीरुधाम् निधिम् ।
मया सह उरु क्रमते अज ओजसा
तस्मै जगत्-प्राण-गण-आत्मने नमः इति ॥ २८ ॥
हिरण्मये अपि भगवान् निवसति कूर्म-तनुम् बिभ्राणः तस्य तत्-प्रिय-तमाम् तनुम् अर्यमा सह वर्ष-पुरुषैः पितृ-गण-अधिपतिः उपधावति मन्त्रम् इमम् च अनुजपति ॥ २९ ॥
ॐ नमः भगवते अकूपाराय सर्व-सत्त्व-गुण-विशेषणाय अनुपलक्षित-स्थानाय नमः वर्ष्मणे नमः भूम्ने नमः नमः अवस्थानाय नमः ते ॥ ३० ॥
यत्-रूपम् एतत् निज-मायया अर्पितम्
अर्थ-स्वरूपम् बहु-रूप-रूपितम् ।
सङ्ख्या न यस्य अस्ति अयथा-उपलम्भनात्
तस्मै नमः ते अव्यपदेश-रूपिणे ॥ 31 ॥
जरायु-जम् स्वेद-जम् अण्ड-जम् उद्भिदम्
चर-अचरम् देव-ऋषि-पितृ-भूत-मैन्द्रियम् ।
द्यौः खम् क्षितिः शैल-सरित्-समुद्र
द्वीप-ग्रह-ऋक्ष इति अभिधेयः एकः ॥ 32 ॥
यस्मिन् असङ्ख्येय-विशेष-नाम
रूप-आकृतौ कविभिः कल्पिता इयम् ।
सङ्ख्या यया तत्त्व-दृशा अपनीयते
तस्मै नमः साङ्ख्य-निदर्शनाय ते इति ॥ 33 ॥
उत्तरेषु च कुरुषु भगवान् यज्ञ-पुरुषः कृत-वराह-रूपः आस्ते ।
तम् तु देवी एषा भूः सह कुरुभिः अस्खलित-भक्ति-योगेन उपधावति ।
इमाम् च परमाम् उपनिषदम् आवर्तयति ॥ 34 ॥
ॐ नमः भगवते मन्त्र-तत्त्व-लिङ्गाय यज्ञ-क्रतवे महा-अध्वर-अवयवाय महा-पुरुषाय नमः कर्म-शुक्लाय त्रि-युगाय नमः ते ॥ 35 ॥
यस्य स्वरूपम् कवयः विपश्चितः
गुणेषु दारुषु इव जात-वेदसम् ।
मथ्नन्ति मथ्ना मनसा दिदृक्षवः
गूढम् क्रिया-अर्थैः नमः ईरित-आत्मने ॥ 36 ॥
द्रव्य-क्रिया-हेतु-अयन-ईश-कर्तृभिः
माया-गुणैः वस्तु-निरीक्षित-आत्मने ।
अन्वीक्षया अङ्ग-अतिशय-आत्म-बुद्धिभिः
निरस्त-माया-कृतये नमः नमः ॥ 37 ॥
करोति विश्व-स्थिति-संयम-उदयम्
यस्य ईप्सितम् न ईप्सितम् ईक्षितुः गुणैः ।
माया यथा अयः भ्रमते तत्-आश्रयम्
ग्राव्णः नमः ते गुण-कर्म-साक्षिणे ॥ 38 ॥
प्रमथ्य दैत्यम् प्रति-वारणम् मृधे
यः माम् रसाया जगत्-आदि-सूकरः ।
कृत्वा अग्र-दंष्ट्रे निरगात् उदन्वतः
क्रीडन् इव इभः प्रणतः अस्मि तम् विभुम् इति ॥ 39 ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे भुवन-कोश-वर्णनम् नाम अष्टादशः अध्यायः ॥ 18 ॥
