உத்தவர் வருகை
ஸ்கந்தம் 11: அத்யாயம் 6
श्री-शुकः उवाच
अथ ब्रह्मा आत्म-जैः देवैः प्रज-ईशैः आवृतः अभ्यगात् ।
भवः च भूत-भव्य-ईशः ययौ भूत-गणैः वृतः ॥ 1 ॥
इन्द्रः मरुत्भिः भगवान् आदित्याः वसवः अश्विनौ ।
ऋभवः अङ्गिरसः रुद्राः विश्वे साध्याः च देवताः ॥ 2 ॥
गन्धर्वाः अप्सरसः नागाः सिद्ध-चारण-गुह्यकाः ।
ऋषयः पितरः च एव स-विद्याधर-किन्नराः ॥ 3 ॥
द्वारकाम् उपसञ्जग्मुः सर्वे कृष्ण-दिदृक्षवः ।
वपुषा येन भगवान् नर-लोक-मनो-रमः ।
यशः वितेने लोकेषु सर्व-लोक-मल-अपहम् ॥ 4 ॥
तस्याम् विभ्राजमानायाम् समृद्धायाम् महा-ऋद्धिभिः ।
व्यचक्षत अवितृप्त-अक्षाः कृष्णम् अद्भुत-दर्शनम् ॥ 5 ॥
स्वर्ग-उद्यान-उपगैः माल्यैः छादयन्तः यदु-उत्तमम् ।
गीर्भिः च चित्र-पदार्थाभिः तुष्टुवुः जगत्-ईश्वरम् ॥ 6 ॥
श्री-देवाः ऊचुः
नताः स्म ते नाथ पद-अरविन्दम्
बुद्धि-इन्द्रिय-प्राण-मनः-वचोभिः ।
यत् चिन्त्यते अन्तः-हृदि भाव-युक्तैः
मुमुक्षुभिः कर्म-मय-उरु-पाशात् ॥ 7 ॥
त्वम् मायया त्रि-गुणया आत्मनि दुर्विभाव्यम्
व्यक्तम् सृजसि अवसि लुम्पसि तत्-गुण-स्थः ।
न एतैः भवान् अजित कर्मभिः अज्यते वै
यत् स्वे सुखे अव्यवहिते अभिरतः अनवद्यः ॥ 8 ॥
शुद्धिः नृणाम् न तु तथा ईड्य दुराशयानाम् ।
विद्या-श्रुत-अध्ययन-दान-तपः-क्रियाभिः ।
सत्त्व-आत्मनाम् ऋषभ ते यशसि प्रवृद्ध-
सत्-श्रद्धया श्रवण-सम्भृतया यथा स्यात् ॥ 9 ॥
स्यात् नः तव अङ्घ्रिः अशुभ-आशय-धूम-केतुः
क्षेमाय यः मुनिभिः आर्द्र-हृदः ऊह्यमानः ।
यः सात्वतैः सम-विभूतयः आत्म-वद्भिः
व्यूहे अर्चितः सवन-शः स्वरति-क्रमाय ॥ 10 ॥
यः चिन्त्यते प्रयत-पाणिभिः अध्वर-अग्नौ
त्रय्या निरुक्त-विधिना ईश हविः गृहीत्वा ।
अध्यात्म-योगे उत योगिभिः आत्म-मायाम्
जिज्ञासुभिः परम-भागवतैः परीष्टः ॥ 11 ॥
पर्युष्टया तव विभो वन-मालया इयम्
संस्पर्धिनी भगवती प्रति-पत्नि-वत् श्रीः ।
यः सुप्रणीतम् अमुया अर्हणम् आददन् नः
भूयात् सदा अङ्घ्रिः अशुभ-आशय-धूम-केतुः ॥ 12 ॥
केतुः त्रि-विक्रम-युतः त्रि-पतत्-पताकः
यः ते भय-अभय-करः असुर-देव-चम्वोः ।
स्वर्गाय साधुषु खलेषु इतराय भूमन्
पादः पुनातु भगवन् भजताम् अघम् नः ॥ 13 ॥
नस्य-उत-गावः इव यस्य वशे भवन्ति
ब्रह्म-आदयः तनु-भृतः मिथः उर्द्यमानाः ।
कालस्य ते प्रकृति-पुरुषयोः परस्य
शम् नः तनोतु चरणः पुरुष-उत्तमस्य ॥ 14 ॥
अस्य असि हेतुः उदय-स्थिति-संयमानाम्
अव्यक्त-जीव-महताम् अपि कालम् आहुः ।
सः अयम् त्रि-नाभिः अखिल-अपचये प्रवृत्तः
कालः गभीर-रयः उत्तम-पुरुषः त्वम् ॥ 15 ॥
त्वत्तः पुमान् समधिगम्य यया स्व-वीर्यम्
धत्ते महान्तम् इव गर्भम् अमोघ-वीर्यः ।
सः अयम् तया अनुगतः आत्मना आण्ड-कोशम्
हैमम् ससर्ज बहिः आवरणैः उपेतम् ॥ 16 ॥
तत् तस्थूषः च जगतः च भवान् अधीशः
यत् मायया उत्थ-गुण-विक्रियया उपनीतान् ।
अर्थान् जुषन् अपि हृषीक-पते न लिप्तः
ये अन्ये स्वतः परिहृतात् अपि बिभ्यति स्म ॥ 17 ॥
स्माय-अवलोक-लव-दर्शित-भाव-हारि
भ्रू-मण्डल-प्रहित-सौरत-मन्त्र-शौण्डैः ।
पत्न्यः तु षोडश-सहस्रम् अनङ्ग-बाणैः
यस्य इन्द्रियम् विमथितुम् करणैः न विभ्व्यः ॥ 18 ॥
विभ्व्यः तव अमृत-कथा-उदवहाः त्रि-लोक्याः
पाद-अवनेज-सरितः शमलानि हन्तुम् ।
आनुश्रवम् श्रुतिभिः अङ्घ्रि-जम् अङ्ग-सङ्गैः
तीर्थ-द्वयम् शुचि-सदः उपस्पृशन्ति ॥ 19 ॥
श्री-बादरायणिः उवाच
इति अभिष्टूय विबुधैः स-ईशः शत-धृतिः हरिम् ।
अभ्यभाषत गोविन्दम् प्रणम्य अम्बरम् आश्रितः ॥ 20 ॥
श्री-ब्रह्मा उवाच
भूमेः भार-अवताराय पुरा विज्ञापितः प्रभो ।
त्वम् अस्माभिः अशेष-आत्मन् तत् तथा एव उपपादितम् ॥ 21 ॥
धर्मः च स्थापितः सत्सु सत्य-सन्धेषु वै त्वया ।
कीर्तिः च दिक्षु विक्षिप्ता सर्व-लोक-मल-अपहा ॥ 22 ॥
अवतीर्य यदु-वांशे बिभ्रत् रूपम् अनुत्तमम् ।
कर्माणि उद्दाम-वृत्तानि हिताय जगतः अकृथाः ॥ 23 ॥
यानि ते चरितानि ईश मनुष्याः साधवः कलौ ।
शृण्वन्तः कीर्तयन्तः च तरिष्यन्ति अञ्जसा तमः ॥ 24 ॥
यदु-वांशे अवतीर्णस्य भवतः पुरुष-उत्तम ।
शरत्-शतम् व्यतीयाय पञ्च-विंश-अधिकम् प्रभो ॥ 25 ॥
न अधुना ते अखिल-आधार देव-कार्य-अवशेषितम् ।
कुलम् च विप्र-शापेन नष्ट-प्रायम् अभूत् इदम् ॥ 26 ॥
ततः स्व-धाम परमम् विशस्व यदि मन्यसे ।
स-लोकान् लोक-पालान् नः पाहि वैकुण्ठ-किङ्करान् ॥ 27 ॥
श्री-भगवान् उवाच
अवधारितम् एतत् मे यत् आत्थ विबुध-ईश्वर ।
कृतम् वः कार्यम् अखिलम् भूमेः भारः अवतारितः ॥ 28 ॥
तत् इदम् यादव-कुलम् वीर्य-शौर्य-श्रिया उद्दतम् ।
लोकम् जिघृक्षत् रुद्धम् मे वेलया इव महा-अर्णवः ॥ 29 ॥
यदि असंहृत्य दृप्तानाम् यदूनाम् विपुलम् कुलम् ।
गन्ता अस्मि अनेन लोकः अयम् उद्वेलेन विनङ्क्ष्यति ॥ 30 ॥
इदानीम् नाशः आरब्धः कुलस्य द्विज-शाप-जः ।
यास्यामि भवनम् ब्रह्मन् एतत् अन्ते तव अनघ ॥ 31 ॥
श्री-शुकः उवाच
इति उक्तः लोक-नाथेन स्वयम्भूः प्रणिपत्य तम् ।
सह देव-गणैः देवः स्व-धाम समपद्यत ॥ 32 ॥
अथ तस्याम् महा-उत्पातान् द्वारवत्याम् समुत्थितान् ।
विलोक्य भगवान् आह यदु-वृद्धान् समागतान् ॥ 33 ॥
श्री-भगवान् उवाच
एते वै सु-महा-उत्पाताः व्युत्तिष्ठन्ति इह सर्वतः ।
शापः च नः कुलस्य आसीत् ब्राह्मणेभ्यः दुरत्ययः ॥ 34 ॥
न वस्तव्यम् इह अस्माभिः जिजीविषुभिः आर्यकाः ।
प्रभासम् सु-महत् पुण्यम् यास्यामः अद्य एव मा चिरम् ॥ 35 ॥
यत्र स्नात्वा दक्ष-शापात् गृहीतः यक्ष्मणा उडु-राट् ।
विमुक्तः किल्बिषात् सद्यः भेजे भूयः कल-उदयम् ॥ 36 ॥
वयम् च तस्मिन् आप्लुत्य तर्पयित्वा पितॄन् सुरान् ।
भोजयित्वा उशिजः विप्रान् नाना-गुण-वतान् धसा ॥ 37 ॥
तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धया उप्त्वा महान्ति वै ।
वृजिनानि तरिष्यामः दानैः नौभिः इव अर्णवम् ॥ 38 ॥
श्री-शुकः उवाच
एवम् भगवता आदिष्टाः यादवाः कुल-नन्दन ।
गन्तुम् कृत-धियः तीर्थम् स्यन्दनान् समयूयुजन् ॥ 39 ॥
तत् निरीक्ष्य उद्धवः राजन् श्रुत्वा भगवतः उदितम् ।
दृष्ट्वा अरिष्टानि घोराणि नित्यम् कृष्णम् अनुव्रतः ॥ 40 ॥
विविक्ते उपसङ्गम्य जगताम् ईश्वर-ईश्वरम् ।
प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिः तम् अभाषत ॥ 41 ॥
श्री-उद्धवः उवाच
देव-देव-ईश योग-ईश पुण्य-श्रवण-कीर्तन ।
संहृत्य एतत् कुलम् नूनम् लोकम् सन्त्यक्ष्यते भवान् ।
विप्र-शापम् समर्थः अपि प्रत्यहन् न यत् ईश्वरः ॥ 42 ॥
न अहम् तव अङ्घ्रि-कमलम् क्षण-अर्धम् अपि केशव ।
त्यक्तुम् समुत्सहे नाथ स्व-धाम नय माम् अपि ॥ 43 ॥
तव विक्रीडितम् कृष्ण नृणाम् परम-मङ्गलम् ।
कर्ण-पीयूषम् आसाद्य त्यजन्ति अन्य-स्पृहाम् जनाः ॥ 44 ॥
शय्या-आसन-आटन-स्थान स्नान-क्रीडा-आशन-आदिषु ।
कथम् त्वाम् प्रिय-आत्मानम् वयम् भक्ताः त्यजेमहि ॥ 45 ॥
त्वया उपभुक्त स्रक्-गन्ध-वासः अलङ्कार-चर्चिताः ।
उच्छिष्ट-भोजिनः दासाः तव मायाम् जयेमहि ॥ 46 ॥
वात-रशनाः ये ऋषयः श्रमणाः ऊर्ध्व-मन्थिनः ।
ब्रह्म-अख्यम् धाम ते यान्ति शान्ताः संन्यासिनः अमलाः ॥ 47 ॥
वयम् तु इह महा-योगिन् भ्रमन्तः कर्म-वर्त्मसु ।
त्वत्-वार्तया तरिष्यामः तावकैः दुस्तरम् तमः ॥ 48 ॥
स्मरन्तः कीर्तयन्तः ते कृतानि गदितानि च ।
गति-उत्स्मित-ईक्षण-क्ष्वेलि यत् नृ-लोक-विडम्बनम् ॥ 49 ॥
श्री-शुकः उवाच
एवम् विज्ञापितः राजन् भगवान् देवकी-सुतः ।
एकान्तिनम् प्रियम् भृत्यम् उद्धवम् समभाषत ॥ 50 ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् एकादश-स्कन्धे षष्ठः अध्यायः ॥ 6 ॥
