ஜடபரதர் ரஹுகனனுக்கு சந்திப்பு
ஸ்கந்தம் 5: அத்யாயம் 10
श्रीशुक उवाच
अथ सिन्धु-सौवीर-पतेः रहूगणस्य व्रजतः इक्षुमत्याः तटे तत्-कुल-पतिना शिबिका-वाह-पुरुष-अन्वेषण-समये दैवेन उपसादितः स द्विज-वरः उपलब्धः एषः पीवा युवा संहनन-अङ्गः गो-खर-वद् धुरं वोढुम् अलम् इति पूर्व-विष्टि-गृहीतैः सह गृहीतः प्रसभम् अतद्-अर्हः उवाह शिबिकाम् स महानुभावः ॥ १ ॥
यदा हि द्विज-वरस्य ईषु-मात्र-अवलोक-अनुगतेः न समाहिता पुरुष-गतिः तदा विषम-गताम् स्व-शिबिकाम् रहूगणः उपधार्य पुरुषान् अधि-वहतः आह हे वोढारः साधु अतिक्रमत किम् इति विषमम् मुह्यते यानम् इति ॥ २ ॥
अथ ते ईश्वर-वचः स-उपालम्भम् उपाकर्ण्य उपाय-तुरीयात् शङ्कित-मनसः तम् विज्ञापयाम् बभूवुः ॥ ३ ॥
न वयम् नर-देव प्रमत्ताः भवत्-नियमान् अनुपथाः साधु एव वहामः ।
अयम् अधुनैव नियुक्तः अपि न द्रुतम् व्रजति न अनेन सह वोढुम् उ ह वयम् पारयामः इति ॥ ४ ॥
सांसर्गिकः दोषः एव नूनम् एकस्य अपि सर्वेषाम् सांसर्गिकाणाम् भवितुम् अर्हति इति निश्चित्य निशम्य कृपण-वचः राजा रहूगणः उपासित-वृद्धः अपि निसर्गेण बलात्-कृतः ईषत् उत्थित-मन्युः अविस्पष्ट-ब्रह्म-तेजसम् जात-वेदसम् इव रजसा आवृत-मतिः आह ॥ ५ ॥
अहो कष्टम् भ्रातर् व्यक्तम् उरु-परिश्रान्तः दीर्घम् अध्वानम् एकः एव ऊहिवान् सु-चिरम् न अति-पीवः न संहनन-अङ्गः जरसा च उपद्रुतः भवान् सखे नु एव अपर एते सङ्घट्टिनः इति बहु-विप्रलब्धः अपि अविद्यया रचित-द्रव्य-गुण-कर्म-आशय-स्व-चरम-कलेवरे अवस्तुनि संस्थान-विशेषे अहम् मम इति अनध्यारोपित-मिथ्या-प्रत्ययः ब्रह्म-भूतः तूष्णीम् शिबिकाम् पूर्व-वत् उवाह ॥ ६ ॥
अथ पुनः स्व-शिबिकायाम् विषम-गतायाम् प्रकुपितः उवाच रहूगणः किम् इदम् अरे त्वम् जीवन्-मृतः माम् कदर्थीकृत्य भर्तृ-शासनम् अति-चरसि प्रमत्तस्य च ते करोमि चिकित्साम् दण्ड-पाणिः इव जनतायाः यथा प्रकृतिम् स्वाम् भजिष्यसि इति ॥ ७ ॥
एवम् बहु-अबद्धम् अपि भाषमाणम् नर-देव-अभिमानम् रजसा तमसा अनुविद्धेन मदेन तिरस्कृत-अशेष-भगवत्-प्रिय-निकेतम् पण्डित-मानिनम् स भगवान् ब्राह्मणः ब्रह्म-भूत-सर्व-भूतः सुहृत्-आत्मा योगेश्वर-चर्यायाम् न अति-व्युत्पन्न-मतिम् स्मयमानः इव विगत-स्मयः इदम् आह ॥ ८ ॥
अहं च योगेश्वरमात्मतत्त्व- विदां मुनीनां परमं गुरुं वै। प्रष्टुं प्रवृत्तः किमिहारणं तत् साक्षाद्धरिं ज्ञानकलावतीर्णम्॥ १९ स वै भवाल्लोँकनिरीक्षणार्थ- मव्यक्तलिङ्गो विचरत्यपि स्वित्। योगेश्वराणां गतिमन्धबुद्धिः कथं विचक्षीत गृहानुबन्धः॥ २० दृष्टः श्रमः कर्मत आत्मनो वै भर्तुर्गन्तुर्भवतश्चानुमन्ये। यथासतोदानयनाद्यभावात् समूल इष्टो व्यवहारमार्गः॥ २१
स्थालि-अग्नि-तापात् पयसः अभि-तापः
तत्-तापतः तण्डुल-गर्भ-रन्धिः।
देह-इन्द्रिय-असु-आशय-सन्निकर्षात्
तत्-संसृतिः पुरुषस्य अनुरोधात् ॥ २२ ॥
शास्ता अभि-गोप्ता नृपतिः प्रजानाम्
यः किङ्करः वै न पिनष्टि पिष्टम्।
स्व-धर्म-आराधनम् अच्युतस्य
यदि ईहमानः विजहाति अघ-ओघम् ॥ २३ ॥
तत् मे भवान् नर-देव-अभिमान
मदेन तुच्छीकृत-सत्-तमस्य।
कृषीष्ट मैत्री-दृशम् आर्त-बन्धो
यथा तरे सत्-अवध्यानम् अंहः ॥ २४ ॥
न विक्रिया विश्व-सुहृत्-सखस्य
साम्येन वीत-अभिमतेः तव अपि।
महत्-विमानात् स्व-कृतात् हि मादृक्
नङ्क्ष्यति अदूरात् अपि शूल-पाणिः ॥ २५ ॥
इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् पञ्चम-स्कन्धे दशमः अध्यायः ॥ १० ॥
