ஸ்கந்தம் 11: அத்யாயம் 9 (உலக விஷயங்களில் ஒட்டாதே - யதுவுக்கு உபதேசம்) - ஸ்ரீமத் பாகவதம். Srimad Bhagavatham

உலக விஷயங்களில் ஒட்டாதே - யதுவுக்கு உபதேசம்

ஸ்கந்தம் 11: அத்யாயம் 9

  

श्री-ब्राह्मणः उवाच

परिग्रहः हि दुःखाय यत् यत् प्रिय-तमम् नृणाम् ।
अनन्तम् सुखम् आप्नोति तत् विद्वान् यः तु अ-किञ्चनः ॥ 1 ॥

सामिषम् कुररम् जघ्नुः बलिनः ये निरामिषाः ।
तत् आमिषम् परित्यज्य सः सुखम् समविन्दत ॥ 2 ॥

न मे मान-अपमानौ स्तः न चिन्ता गेह-पुत्रिणाम् ।
आत्म-क्रीडः आत्म-रतिः विचरामि इह बाल-वत् ॥ 3 ॥

द्वौ एव चिन्तया मुक्तौ परम-आनन्द-आप्लुतौ ।
यः विमुग्धः जडः बालः यः गुणेभ्यः परम् गतः ॥ 4 ॥

क्वचित् कुमारी तु आत्मानम् वृणानान् गृहम् आगतान् ।
स्वयम् तान् अर्हयामास क्वापि यातेषु बन्धुषु ॥ 5 ॥

तेषाम् अभ्यवहार-अर्थम् शालीन् रहसि पार्थिव ।
अवघ्नन्त्याः प्रकोष्ठ-स्थाः चक्रुः शङ्खाः स्वनम् महत् ॥ 6 ॥

सा तत् जुगुप्सितम् मत्वा महती व्रीडिता ततः ।
बभञ्ज एक-एकशः शङ्खान् द्वौ द्वौ पाण्योः अशेषयत् ॥ 7 ॥

उभयोः अपि अभूत् घोषः हि अवघ्नन्त्याः स्म शङ्खयोः ।
तत्र अपि एकम् निरभिदत् एकस्मात् न अभवत् ध्वनिः ॥ 8 ॥

अन्वशिक्षम् इमम् तस्याः उपदेशम् अरि-दम ।
लोकान् अनुचरन् एतान् लोक-तत्त्व-विवित्सया ॥ 9 ॥

वासे बहूनाम् कलहः भवेत् वार्ता द्वयोः अपि ।
एकः एव चरेत् तस्मात् कुमार्याः इव कङ्कणः ॥ 10 ॥

मनः एकत्र संयुज्यत् जित-श्वासः जित-आसनः ।
वैराग्य-अभ्यास-योगेन ध्रियमाणम् अतन्द्रितः ॥ 11 ॥

यस्मिन् मनः लब्ध-पदम् यत् एतत्
शनैः शनैः मुञ्चति कर्म-रेणून् ।
सत्त्वेन वृद्धेन रजः तमः च
विधूय निर्वाणम् उपैति अनिन्धनम् ॥ 12 ॥

तदा एवम् आत्मनि अवरुद्ध-चित्तः
न वेद किञ्चित् बहिः अन्तरम् वा ।
यथा इषु-कारः नृपतिम् व्रजन्तम्
इषौ गत-आत्मा न ददर्श पार्श्वे ॥ 13 ॥

एक-चारि-निकेतः स्यात् अप्रमतः गुहा-आशयः ।
अलक्ष्यमाणः आचारैः मुनिः एकः अल्प-भाषणः ॥ 14 ॥

गृह-आरम्भः अति-दुःखाय विफलः च अध्रुव-आत्मनः ।
सर्पः पर-कृतम् वेश्म प्रविश्य सुखम् एधते ॥ 15 ॥

एकः नारायणः देवः पूर्व-सृष्टम् स्व-मायया ।
संहृत्य काल-कलया कल्प-अन्ते इदम् ईश्वरः ॥ 16 ॥

एकः एव अद्वितीयः अभूत् आत्म-आधारः अखिल-आश्रयः ।
कालेन आत्म-अनुभावेन साम्यम् नीतासु शक्तिषु ।
सत्त्व-आदिषु आदि-पुरुषः प्रधान-पुरुष-ईश्वरः ॥ 17 ॥

पर-अवराणाम् परमः आस्ते कैवल्य-संज्ञितः ।
केवल-अनुभव-आनन्द-सन्दोहः निरुपाधिकः ॥ 18 ॥

केवल-आत्म-अनुभावेन स्व-मायाम् त्रि-गुण-आत्मिकाम् ।
संक्षोभयन् सृजति आदौ तया सूत्रम् अरि-दम ॥ 19 ॥

ताम् आहुः त्रि-गुण-व्यक्तिम् सृजन्तीम् विश्वतः-मुखम् ।
यस्मिन् प्रोतम् इदम् विश्वम् येन संस्रते पुमान् ॥ 20 ॥

यथा ऊर्ण-नाभिः हृदयात् ऊर्णाम् सन्तत्य वक्त्रतः ।
तया विहृत्य भूयः ताम् ग्रसति एवम् महा-ईश्वरः ॥ 21 ॥

यत्र यत्र मनः देही धारयेत् सकलम् धिया ।
स्नेहात् द्वेषात् भयात् वा अपि याति तत्-तत् स्वरूपताम् ॥ 22 ॥

कीटः पेशस्-कृतम् ध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशितः ।
याति तत्-सात्मताम् राजन् पूर्व-रूपम् असन्त्यजन् ॥ 23 ॥

एवम् गुरुभ्यः एतेभ्यः एषा मे शिक्षिता मतिः ।
स्व-आत्म-उपशिक्षिताम् बुद्धिम् शृणु मे वदतः प्रभो ॥ 24 ॥

देहः गुरुः मम विरक्ति-विवेक-हेतुः
बिभ्रत् स्म सत्त्व-निधनम् सतत-आर्ति-उदर्कम् ।
तत्त्वानि अनेन विमृशामि यथा तथापि
पारक्यम् इति अवसितः विचरामि असङ्गः ॥ 25 ॥

जाय-आत्मज-अर्थ-पशु-भृत्य-गृह-आप्त-वर्गान्
पुष्णाति यत् प्रिय-चिकीर्षुतया वितन्वन् ।
स्व-अन्ते सकृत् श्रमम् अवरुद्ध-धनः सः देहः
सृष्ट्वा अस्य बीजम् अवसीदति वृक्ष-धर्मा ॥ 26 ॥

जिह्वा एकतः अमुम् अपकर्षति कर्हि तर्षा
शिश्नः अन्यतः त्वक् उदरम् श्रवणम् कुतः चित् ।
घ्राणः अन्यतः चपल-दृक् क्व च कर्म-शक्तिः
बह्व्यः सपत्न्यः इव गेह-पतिम् लुनन्ति ॥ 27 ॥

सृष्ट्वा पुराणि विविधानि अजयाः आत्म-शक्त्या
वृक्षान् सरीसृप-पशून् खग-दंश-मत्स्यान् ।
तैः तैः अतुष्ट-हृदयः पुरुषम् विधाय
ब्रह्म-अवलोक-धिषणम् मुदम् आप देवः ॥ 28 ॥

लब्ध्वा सु-दुर्लभम् इदम् बहु-सम्भव-अन्ते
मानुष्यम् अर्थ-दम् अनित्यम् अपि इह धीरः ।
तूर्णम् यतेत् न पतॆत् अनु-मृत्यु यावत्
निःश्रेयसाय विषयः खलु सर्वतः स्यात् ॥ 29 ॥

एवम् सञ्जात-वैराग्यः विज्ञान-आलोकः आत्मनि ।
विचरामि महीम् एताम् मुक्त-सङ्गः अनहङ्कृतिः ॥ 30 ॥

न हि एकस्मात् गुरोः ज्ञानम् सु-स्थिरम् स्यात् सु-पुष्कलम् ।
ब्रह्म एतत् अद्वितीयम् वै गीयते बहुधा ऋषिभिः ॥ 31 ॥

श्री-भगवान् उवाच

इति उक्त्वा सः यदुम् विप्रः तम् आमन्त्र्य गभीर-धीः ।
वन्दितः अभ्यर्थितः राज्ञा ययौ प्रीतः यथा-आगतम् ॥ 32 ॥

अवधूत-वचः श्रुत्वा पूर्वेषाम् नः सः पूर्वजः ।
सर्व-सङ्ग-विनिर्मुक्तः सम-चित्तः बभूव ह ॥ 33 ॥

इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम् एकादश-स्कन्धे नवमः अध्यायः ॥ 9 ॥