ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 17 (பார்வதி சித்ரகேதுவை சபித்தல்) - ஸ்ரீமத் பாகவதம். Srimad Bhagavatham

பார்வதி சித்ரகேதுவை சபித்தல்

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 17

 

श्री-शुक उवाच

यतः-च अन्तः-हितः अनन्तः तस्यै कृत्वा दिशे नमः।
विद्याधरः चित्रकेतुः च चर गगन-चरः ॥ १ ॥

स लक्षं वर्ष-लक्षाणाम् अव्याहत-बलेन्द्रियः।
स्तूयमानः महा-योगी मुनि-भिः सिद्ध-चारणैः ॥ २ ॥

कुलाचलेन्द्र-द्रोणीषु नाना-सङ्‌कल्प-सिद्धिषु।
रेमे विद्याधरः स्त्री-भिः गापयन् हरि-ईश्वरम् ॥ ३ ॥

एकदा स विमानेन विष्णु-दत्तेन भास्वतः।
गिरि-शं ददृशे गच्छन् परीतं सिद्ध-चारणैः ॥ ४ ॥

आलिङ्ग्य अङ्‌कीकृतां देवीं बाहुना मुनि-संसदि।
उवाच देव्याः श्रृण्वन्त्या जहासोच्चैः तद् अन्तिके ॥ ५ ॥

चित्रकेतुः उवाच

एष लोक-गुरुः साक्षात् धर्मं वक्ता शरीरि-नाम्।
आस्ते मुख्यः सभायां वै मिथुनी-भूय भार्यया ॥ ६ ॥

जटाधरः तीव्रतपा ब्रह्म-वादी सभापतिः।
अङ्‌कीकृत्य स्त्रियं च आस्ते गत-ह्रीः प्राकृतो यथा ॥ ७ ॥

प्रायशः प्राकृताः चापि स्त्रियं रहसि बिभ्रति।
अयं महा-व्रत-धरो बिभर्ति सदसि स्त्रियम् ॥ ८ ॥

श्री-शुक उवाच

भगवान् अपि तच्छ्रुत्वा प्रहस्य अगाधधीर् नृप।
तूष्णीं बभूव सदसि सभ्याः च तद् अनु-व्रताः ॥ ९ ॥

इति अत् वीर्य-विदुषि ब्रुवाणे बहु-शोभनम्।
रुषाऽऽह देवी धृष्टाय निर्जित-आत्मा-अभिमानिने ॥ १० ॥

श्री-पार्वति उवाच

अयं किम् अधुना लोके शास्ता दण्ड-धरः प्रभुः।
अस्मद्विधानां दुष्टानां निर्लज्जानां च विप्र-कृत् ॥ ११ ॥

न वेद धर्मं किल पद्म-योनिः
न ब्रह्म-पुत्रा भृगु-नारदा आद्याः।
न वै कुमारः कपिलः मनुः च
ये नो निषेधन्ति अति-वर्तिनं हरम् ॥ १२ ॥

एषाम् अनु-ध्येय-पदाब्ज-युग्मं
जगत्-गुरुं मङ्‌गल-मङ्‌गलं स्वयम्।
यः क्षत्र-बन्धुः परि-भूय सूरीन्
प्रशास्ति धृष्टः तदयं हि दण्ड्यः ॥ १३ ॥

नायम् अर्हति वैकुण्ठ-पाद-मूल-उपसर्पणम्।
सम्भावित-मतिः स्तब्धः साधु-भिः परि-उपासितम् ॥ १४ ॥

अतः पापीयसीं योनि-आसुरीं याहि दुर्मते।
यथेह भूयो महतां न कर्ता पुत्र किल्बिषम् ॥ १५ ॥

श्री-शुक उवाच

एवं शप्तः चित्रकेतुः विमानात् अवरुह्य सः।
प्रसादयामास सतीं मूर्ध्ना नम्रेण भारत ॥ १६ ॥

चित्रकेतुः उवाच

प्रतिगृह्णामि ते शापम् आत्मनोऽञ्जलि-नांबिके।
देवैः मर्त्याय यत् प्रोक्तं पूर्व-दिष्टं हि तस्य तत् ॥ १७ ॥

संसार-चक्र एतस्मिन् जंतुर्ज्ञान-मोहितः।
भ्राम्यन् सुखं च दुःखं च भुङ्क्ते सर्वत्र सर्वदा ॥ १८ ॥

न एव आत्मा न परश्चापि कर्ता स्यात् सुख-दुःखयोः।
कर्तारं मन्यतेऽ प्राज्ञ आत्मानं परम एव च ॥ १९ ॥

गुण-प्रवाह एतस्मिन् कः शापः को न वानुग्रहः।
कः स्वर्गो नरकः को वा किं सुखं दुःखं एव वा ॥ २० ॥

एकः सृजति भूतानि भगवान्-आत्म-मायया।
एषां बन्धं च मोक्षं च सुखं दुःखं च निष्कलः ॥ २१ ॥

न तस्य कश्चिद् दयितः प्रतीपो
न ज्ञाति बन्धुः न परः न च स्वः।
समस्‍य सर्वत्र निरञ्जनस्य
सुखे न रागः कुत एव रोषः ॥ २२ ॥

तथापि तत्-शक्ति-विसर्ग एषां
सुखाय दुःखाय हित-आहिताय।
बन्धाय मोक्षाय च मृत्यु-जन्मनोः
शरीरिणां संसृतये अवकल्पते ॥ २३ ॥

अथ प्रसादये न त्वां शाप-मोक्षाय भामिनि।
यन्मन्यसे असाधूक्तं मम तत् क्षम्यतां सति ॥ २४ ॥

श्री-शुक उवाच

इति प्रसाद्य गिरिशौ चित्रकेतुररिन्दम।
जगाम स्व-विमानेन पश्यतः स्मयतोस्तयोः ॥ २५ ॥

ततस्तु भगवान् रुद्रो रुद्राणीमिदम् अभ्रवीत।
देवर्षि-दैत्य-सिद्धानां पार्षद-नाम् च श्रृण्वताम् ॥ २६ ॥

श्री-रुद्र उवाच

दृष्टवत्यसि सु-श्रौनि हरेर अद्भुत-कर्मणः।
माहात्म्यं भृत्य-भृत्यानां निःस्पृहाणां महात्मनाम् ॥ २७ ॥

नारायण-पराः सर्वे न कुतश्चन बिभ्यति।
स्वर्ग-अपवर्ग-नरकेषु अपि तुल्य-र्थ-दर्शिनः ॥ २८ ॥

देहिनां देह-संयोगाद् द्वन्द्वान् ईश्वर-लीलया।
सुखं दुःखं मृतिर्जन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥ २९ ॥

अविवेककृतः पुंसो ह्यर्थभेद इव आत्मनि।
गुण-दोष-विकल्पः च भिदेव स्रजिवत् कृतः ॥ ३० ॥

वासुदेवे भगवति भक्तिम् उद्वहतां नृणाम्।
ज्ञान-वैराग्य-वीर्याणां नेह कश्चिद् व्यपाश्रयः ॥ ३१ ॥

न अहं विरिञ्चो न कुमार-नारदौ
न ब्रह्म-पुत्रा मुनयः सुरेशाः।
विदाम् यस्ये हितम् अंश-कांशका
न तत् स्वरूपं पृथक् ईश-मानिनः ॥ ३२ ॥

न ह्यस्यास्ति प्रियः कश्चिन् न अप्रियः स्वः परोऽपि वा।
आत्मत्वात् सर्व-भूतानां सर्व-भूत-प्रियो हरिः ॥ ३३ ॥

तस्य चायं महा-भागः चित्रकेतुः प्रियोऽनुगः।
सर्वत्र सम-दृक् शान्तो ह्यहं चैव अच्युत-प्रियः ॥ ३४ ॥

तस्मात् न विस्मयः कार्यः पुरुषेषु महात्मसु।
महा-पुरुष-भक्तेषु शान्तेषु सम-दर्शिषु ॥ ३५ ॥

श्री-शुक उवाच

इति श्रुत्वा भगवतः शिवस्य ओमाभि-भाषितम्।
बभूव शान्त-धी राजन् देवी विगत-विस्मया ॥ ३६ ॥

इति भागवतो देव्याः प्रतिशप्तुम् अलन्तमः।
मूर्ध्ना सञ्जगृहे शापम् एतावत् साधु-लक्षणम् ॥ ३७ ॥

जज्ञे त् वष्टुर् दक्षि-णा-ग्नौ दान्वीम् योनि-आश्रितः।
वृत्र इति अभिविख्यातः ज्ञान-विज्ञान-संयुतः ॥ ३८ ॥

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन्मां त्वं परि-पृच्छसि।
वृत्रस्य असुर-जातेष्च कारणं भगवन्-मतेः ॥ ३९ ॥

इतिहासम् इमं पुण्यं चित्रकेतोः महा-ात्मनः।
माहात्म्यं विष्णु-भक्तानां श्रुत्वा बन्धाद् विमुच्यते ॥ ४० ॥

य एतत् प्रातः उत्थाय श्रद्धया वाग्यतः पठेत्।
इतिहासं हरिं स्मृत्वा स याति परमां गतिम् ॥ ४१ ॥

इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्यां संहितायां
षष्ठ-स्कन्धे चित्रकेतु-शापो नाम सप्तदशोऽध्याय़ः ॥ १७ ॥

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 16 (வ்ருத்தாசுரன் மோக்ஷம்) - ஸ்ரீமத் பாகவதம். Srimad Bhagavatham

 வ்ருத்தாசுரன் மோக்ஷம்

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 16

 

श्री-शुक उवाच

अथ देव-ऋषी राजन् सम्परेतम् नृप-आत्मजम्।
दर्शयित्वा इति होवाच ज्ञातीनाम् अनु-शोचताम् ॥ १ ॥

---

श्री-नारद उवाच

जीव-आत्मन् पश्य भद्रम् ते मातरम् पितरम् च ते।
सुहृदः बान्धवाः तप्ताः शुचा त्वत्-कृतया भृशम् ॥ २ ॥

कलेवरम् स्वम् आविश्य शेषम् आयुः सुहृत्-वृतः।
भुङ्‌क्ष्व भोगान् पितृ-प्रत्तान् अधितिष्ठ नृप-आसनम् ॥ ३ ॥

---

जीव उवाच

कस्मिन् जन्मनि अमी मह्यम् पितरः मातरः अभवन्।
कर्मभिः भ्राम्यमाणस्य देव-तिर्यक्-नृ-योनिषु ॥ ४ ॥

बन्धु-ज्ञाति-अरि-मध्यस्थ-मित्र-उदासीन-विद्विषः।
सर्वे एव हि सर्वेषाम् भवन्ति क्रमशः मिथः ॥ ५ ॥

यथा वस्तूनि पण्यानि हेम-आदीनि ततः ततः।
पर्यटन्ति नरेषु एवम् जीवः योनिषु कर्तृषु ॥ ६ ॥

नित्यस्य अर्थस्य सम्बन्धः हि अनित्यः दृश्यते नृषु।
यावत् यस्य हि सम्बन्धः ममत्वम् तावत् एव हि ॥ ७ ॥

एवम् योनि-गतः जीवः सः नित्यः निर्-अहङ्‌कृतः।
यावत् यत्र उपलभ्येत तावत् स्वत्वम् हि तस्य तत् ॥ ८ ॥

एषः नित्यः अव्ययः सूक्ष्मः एषः सर्व-आश्रयः स्व-दृक्।
आत्म-माया-गुणैः विश्वम् आत्मानम् सृजते प्रभुः ॥ ९ ॥

न हि अस्य अस्ति प्रियः कश्चित् न अप्रियः स्वः परः अपि वा।
एकः सर्व-धियाम् द्रष्टा कर्तॄणाम् गुण-दोषयोः ॥ १० ॥

न आदत्ते आत्मा हि गुणम् न दोषम् न क्रिया-फलम्।
उदासीन-वत् आसीनः पर-अवर-दृक् ईश्वरः ॥ ११ ॥

---

श्री-शुक उवाच

इति उदीर्य गतः जीवः ज्ञातयः तस्य ते तदा।
विस्मिताः मुमुचुः शोकम् छित्त्वा आत्म-स्नेह-शृङ्‌खलाम् ॥ १२ ॥

निर्हृत्य ज्ञातयः ज्ञातेः देहम् कृत्वा उचिताः क्रियाः।
तत्यजुः दुस्त्यजम् स्नेहम् शोक-मोह-भय-आर्तिदम् ॥ १३ ॥

बाल-घ्न्यः व्रीडिताः तत्र बाल-हत्या-हत-प्रभाः।
बाल-हत्या-व्रतम् चेरुः ब्राह्मणैः यत् निरूपितम्।
यमुनायाम् महा-राज स्मरन्त्यः द्विज-भाषितम् ॥ १४ ॥

सः इत्थम् प्रति-बुद्ध-आत्मा चित्रकेतुः द्विज-उक्तिभिः।
गृह-अन्ध-कूपात् निष्क्रान्तः सरः-पङ्‌कात् इव द्विपः ॥ १५ ॥

कालिन्द्याम् विधि-वत् स्नात्वा कृत-पुण्य-जल-क्रियः।
मौनेन संयत-प्राणः ब्रह्म-पुत्रौ अववन्दत ॥ १६ ॥

अथ तस्मै प्रपन्नाय भक्ताय प्रयत-आत्मने।
भगवान् नारदः प्रीतः विद्याम् एताम् उवाच ह ॥ १७ ॥

ॐ नमः तुभ्यम् भगवते वासुदेवाय धीमहि।
प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय नमः सङ्‌कर्षणाय च ॥ १८ ॥

नमः विज्ञान-मात्राय परम्-आनन्द-मूर्तये।
आत्म-आरामाय शान्ताय निवृत्त-द्वैत-दृष्टये ॥ १९ ॥

आत्म-आनन्द-अनुभूत्यै एव न्यस्त-शक्ति-ऊर्मये नमः।
हृषीकेशाय महते नमः ते विश्व-मूर्तये ॥ २० ॥

वचस् उपरतेऽप्राप्य य एकः मनसा सह।
अनाम-रूपः चिन्मात्रः सः अव्यन्नः सदसत् परः ॥ २१ ॥

यस्मिन् इदं यतश् चेदं तिष्ठत्यपि एति जायते।
मृण्मयेषु इव मृज्जाति तस्मै ते ब्रह्मणे नमः ॥ २२ ॥

यन् न स्पृशन्ति न विदुः मनो-बुद्धी-इन्द्रियासवः।
अन्तर्-बहिः च विततं व्योमवत् तन्नतोऽस्म्यहम् ॥ २३ ॥

देह-इन्द्रिय-प्राण-मनोधिः अमी
यद् अंश-विद्धाः प्रचरन्ति कर्मसु।
न एव यदा लोहमिव अप्रतप्तं
स्थानेषु तद् दृष्ट्र-प्रदेशमेति ॥ २४ ॥

ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महा-विभूति-पतये सकल-सात्वत-परिवृढ-निकर-करकमल-कुड्मल-उपलालित-चरणारविन्द-युगल-परम-परमेष्ठिन् नमस्ते ॥ २५ ॥

श्रीशुक उवाच –
भक्ताय एतां प्रपन्नाय विद्या आमादिश्य नारदः।
ययावङ्‌गिरसा साकं धाम स्वायम्भुवं प्रभो ॥ २६ ॥

चित्रकेतुः तु विद्याम् तां यथा नारद-भाषिताम्।
धारयामास सप्ताहम् अभक्षः सुसमाहितः ॥ २७ ॥

ततः च सप्त-रात्रान्ते विद्या धार्यमाणया।
विद्या-धरा-अधिपत्यं स लेभे अप्रतिहतं नृप ॥ २८ ॥

ततः कतिपयाः अभिः विद्यया एधमान-ओगतिः।
जगाम देव-देवस्य शेषस्य चरणान्तिकम् ॥ २९ ॥

मृणाल-गौरं शितिवास-सं स्फुरत्
किरीट-केयूर-कटि-त्रकङ्‌कणम्।
प्रसन्न-वक्त्र-अरुण-लोचनं वृतं
ददर्श सिद्धेश्वर-मण्डलैः प्रभुम् ॥ ३० ॥

तत् दर्शन-ध्वस्त-समस्त-किल्बिषः
सस्थ-अमल-अन्तःकरणोऽभ्ययान् मुनिः।
प्रवृद्ध-भक्त्या प्र-नय-आश्रुलोचनः
प्रहृष्ट-रोमानम् अदादि पुरुषम् ॥ ३१ ॥

स उत्तम-श्लोक-पद-आब्ज-विष्टरं
प्रेम-आश्रु-लेशैः उपमेहयन् मुहुः।
प्रेमो-परुद्धा अखिल-वर्ण-निर्गमो
नैव अशकत्तं प्र-समीडितुं चिरम् ॥ ३२ ॥

ततः समाधाय मनः मनीषया
बभाष एतत् प्र-तिलब्ध-वाग् सौ।
नियम्य सर्वे इन्द्रिय-बाह्य-वर्तनं
जगत् गुरुं सात्वत-शास्त्र-विग्रहम् ॥ ३३ ॥

चित्रकेतुः उवाच –
अजित्-अजित जितः सम-मति-भिः
साधुभिः भवन् जितात्मभिः भवता।
विजितास्ते अपि च भजतां
अ-काम-आत्मनां य आत्म-दः अति-करुणः ॥ ३४ ॥

तव विभवः खलु भगवन्
जगत् उदय-स्थिति-लयादीनि।
विश्व-सृजस्तेऽशांशाः तत्र
मृषा स्पर्धन्ते पृथक् अभिमत्या ॥ ३५ ॥

परमाणु-परम-महतोः
त्वम् आद्य-अन्त-आन्तर-वर्ती त्रय-विधुरः।
आदावन्ते अपि च सत्त्वानां
यद् ध्रुवं तदेव-आन्तराले अपि ॥ ३६ ॥

क्षित्या आदि-भिरेष किलावृतः
सप्तभिर्दश-गुणोत्तर-ऐरण्ड-कोशः।
यत्र पतति अणु-कल्पः
सह-आण्ड-कोटि-कोटिभिः तद् अनन्तः ॥ ३७ ॥

विषय-तृषो नर-पशवो
य उपासते विभूतीर्न परं त्वाम्।
तेषाम् आशिष् ईश तद् अनु
विनश्यन्ति यथा राजकुलम् ॥ ३८ ॥

काम-धियः त्वयि रचिताः
न परम् रोहन्ति यथा करम्भ-बबीजानि।
ज्ञान-आत्मन्य गुण-मये
गुण-गणातोऽस्य द्वन्द्व-जालानि ॥ ३९ ॥

जितम्-अजित् तदा भवता
यदाह भागवतं धर्मम् अनवद्यम्।
निष्किञ्चना ये मुनयः
आत्म-आरामा यम् उपासते अपवर्गाय ॥ ४० ॥

विषम-मतिर्न यत्र नृणाम्
त्वम् अहम् इति मम त्वेति च यद् अन्यत्र।
विषम-धियाः रचितः यः
स हि अविशुद्धः क्षयिष्णुर्धर्म-बहुलः ॥ ४१ ॥

कः क्षेमो निज-परयोः
कियानर्थः स्व-पर-द्रुहा धर्मेण।
स्व-द्रोहात् तव कोपः
पर-सम्पीडया च तथा-अधर्मः ॥ ४२ ॥

न व्यभिचरति तव एक्षा
यया हि अभिहितः भागवतः धर्मः।
स्थिर-चर-सत्त्व-कदम्बेषु
पृथग्धियः यम् उपासते त्वा-आर्याः ॥ ४३ ॥

न हि भगवन् अगटितम् इदं
त्वद् दर्शनात् नृणाम् अखिल-पापक्षयः।
यन्नाम् असकृच्छ्रवणात्
पुल्कसकः अपि विमुच्यते संसारात् ॥ ४४ ॥

अथ भगवन् वयम् अधुना
त्वद् अवलोक-परिमृष्ट-आशयम् अलाः।
सुर-ऋषिणा यत् उदितम्
तावकेन कथम् अन्यथा भवति ॥ ४५ ॥

विदितम् अनन्त समस्तं
त्वत् जगद् आत्मनो जनैः इह आचरितम्।
विज्ञाप्यम् परम-गुरोः
कियद् इव सवितुः इव खद्योतैः ॥ ४६ ॥

नमस्तुभ्यं भगवते
सकल-जगत् स्थिति-लय-उदय-एशाय।
दुरवसि-तात् आत्म-गतये
कुयोगिनां भिदा परमहंसाय ॥ ४७ ॥

यं वै श्वसन्तम् अनु विश्वसृजः श्वसन्ति
यं च एकितानम् अनु चित्तय उच्चकन्ति।
भूमण्डलं सर्षपा यति यस्य मूर्ध्नि
तस्मै नमो भगवतेऽस्तु सहस्र-मूर्ध्ने ॥ ४८ ॥

श्रीशुक उवाच –
संस्तुतः भगवानेव अमन्तस्तम् अभाषत।
विद्या-धरा-पतिं प्रीतः चित्रकेतुं कुरूद्वह ॥ ४९ ॥

श्री-भगवान् उवाच –
यन् नारद-आङ्गिरोभ्यां ते व्याहृतं मे अनु-शासनम्।
संसिद्धः असि तया राजन् विद्या-द्वारा दर्शनात् च मे ॥ ५० ॥

अहं वै सर्व-भूतानि भूत-आत्मा भूत-भावनः।
शब्द-ब्रह्म परं ब्रह्म मम अभे शाश्वती तनू ॥ ५१ ॥

लोके विततं आत्मानं लोकं चात्मनि सन्ततम्।
उभयम् च मया व्याप्तं मयि च एव उभयम् कृतम् ॥ ५२ ॥

यथा सुषुप्तः पुरुषः विश्वं पश्यति चात्मनि।
आत्मानं एक-देश-स्थं मन्यते स्वप्न-उत्थितः ॥ ५३ ॥

एवं जागरणादीनि जीव-स्थानानि चात्मनः।
माया मात्राणि विज्ञाय तद् द्रष्टारं परं स्मरेत् ॥ ५४ ॥

येन प्र-सुप्तः पुरुषः स्वापं वेदात्मनः तदा।
सुखं च निर्गुणं ब्रह्म तं आत्मानम् अवेहि माम् ॥ ५५ ॥

उभयम् स्मरतः पुंसः प्र-स्वाप-प्रतिबोधयोः।
अन्वेति व्यति-रिच्येत तज्ज्ञानं ब्रह्म तत् परम् ॥ ५६ ॥

यदेतद् विस्मृतं पुंसः मद् भावं भिन्नम् आत्मनः।
ततः संसार एतस्य देहा-द्देहो मृतेर्मृतिः ॥ ५७ ॥

लब्ध्वे ह मानुषीं योनिं ज्ञान-विज्ञान-संभवाम्।
आत्मानं यः न बुद्ध्येत न क्वचित् शमम् आप्नुयात् ॥ ५८ ॥

स्मृत्वे हायां परि-क्लेशं ततः फल-विपर्ययम्।
अभयम् च अपि निहायां सं-कल्पाद् विरमेत् कविः ॥ ५९ ॥

सुखाय दुःख-मोक्षाय कुर्वाते दम्पती क्रियाः।
ततः अनिवृत्ति-रप्राप्तिः दुःखस्य च सुखस्य च ॥ ६० ॥

एवं विपर्ययं बुद्ध्वा नृणाम् विज्ञा-भिमानिनाम्।
आत्मनश्च गतिं सूक्ष्मां स्थान-त्रय-विलक्षणाम् ॥ ६१ ॥

दृष्ट-श्रुता-भिः मात्राभिः निर्मुक्तः स्वेन तेजसा।
ज्ञान-विज्ञान-सन्तुष्टः मद्-भक्तः पुरुषो भवेत् ॥ ६२ ॥

एतावान् एव मनुजैः योग-नैपुण-बुद्धिभिः।
स्वार्थः सर्व-आत्मना ज्ञेयः यत् परात्म-एक-दर्शनम् ॥ ६३ ॥

त्वम् एतच्छ्रद्धया राजन् अप्रमत्तो वचः मम।
ज्ञान-विज्ञान-सम्पन्नः धारयन् आशु सिध्यसि ॥ ६४ ॥

श्री-शुक उवाच –
आश्वास्य भगवान् इत्यथं चित्रकेतुं जगद्-गुरुः।
पश्यतस्तस्य विश्व-आत्मा ततः चान्तर-दधे हरिः ॥ ६५ ॥

॥ इति श्री-मद्-भागवते महा-पुराणे पार-महंस्यां संहिता-यां
षष्ठ-स्कन्धे चित्रकेतोः परम-आत्म-दर्शनं नाम षोडश-ः अध्यायः ॥ १६ ॥

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 15 (சித்ரகேதுவிற்கு அங்கிரஸரும் நாரதரும் உபதேசித்தார்கள்) - ஸ்ரீமத் பாகவதம். Srimad Bhagavatham

சித்ரகேதுவிற்கு அங்கிரஸரும் நாரதரும் உபதேசித்தார்கள்

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 15

 

श्री-शुक उवाच

ऊचतुः मृतक-उपान्ते पतितम् मृतक-उपमम्।
शोक-अभिभूतम् राजानम् बोधयन्तौ सत्-उक्तिभिः ॥ १ ॥

कः अयम् स्यात् तव राज-इन्द्र भवान् यम् अनुशोचति।
त्वम् च अस्य कतमः सृष्टौ पुरा इदानीम् अतः परम् ॥ २ ॥

यथा प्रयान्ति संयान्ति स्रोतो-वेगेन वालुकाः।
संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिनः ॥ ३ ॥

यथा धानासु वै धानाः भवन्ति न भवन्ति च।
एवम् भूतेषु भूतानि चोदितानि ईश-मायया ॥ ४ ॥

वयम् च त्वम् च ये च इमे तुल्य-कालाः चर-अचराः।
जन्म-मृत्योः यथा पश्चात् प्राक् न एवम् अधुना अपि भोः ॥ ५ ॥

भूतैः भूतानि भूतेशः सृजति अवति हन्ति अजः।
आत्म-सृष्टैः अस्वतन्त्रैः अनपेक्षः अपि बालवत् ॥ ६ ॥

देहेन देहिनः राजन् देहात् देहः अभिजायते।
बीजात् एव यथा बीजम् देही-अर्थः इव शाश्वतः ॥ ७ ॥

देह-देहि-विभागः अयम् अविवेक-कृतः पुरा।
जाति-व्यक्ति-विभागः अयम् यथा वस्तुनि कल्पितः ॥ ८ ॥

श्री-शुक उवाच

एवम् आश्वासितः राजा चित्रकेतुः द्विज-उक्तिभिः।
प्रमृज्य पाणिना वक्त्रम् आधि-म्लानम् अभाषत ॥ ९ ॥

श्री-राजा उवाच

कौ युवाम् ज्ञान-सम्पन्नौ महिष्ठौ च महीयसाम्।
अवधूतेन वेषेण गूढौ इह समागतौ ॥ १० ॥

चरन्ति हि अवनौ कामम् ब्राह्मणाः भगवत्-प्रियाः।
मादृशाम् ग्राम्य-बुद्धीनाम् बोधाय उन्मत्त-लिङ्गिनः ॥ ११ ॥

कुमारः नारदः ऋभुः अङ्गिराः देवलः असितः।
अपान्तरतमः व्यासः मार्कण्डेयः अथ गौतमः ॥ १२ ॥

वसिष्ठः भगवान् रामः कपिलः बादरायणिः।
दुर्वासाः याज्ञवल्क्यः च जातुकर्णः तथा अरुणिः ॥ १३ ॥

रोमशः च्यवनः दत्तः आसुरिः स-पतञ्जलिः।
ऋषिः वेद-शिराः बोध्यः मुनिः पञ्च-शिखः तथा ॥ १४ ॥

हिरण्य-नाभः कौसल्यः श्रुत-देवः ऋत-ध्वजः।
एते परे च सिद्ध-ईशाः चरन्ति ज्ञान-हेतवः ॥ १५ ॥

तस्मात् युवाम् ग्राम्य-पशोः मम मूढ-धियः प्रभू।
अन्धे तमसि मग्नस्य ज्ञान-दीपः उदीर्यताम् ॥ १६ ॥

श्री-अङ्गिरा उवाच

अहम् ते पुत्र-कामस्य पुत्र-दः अस्मि अङ्गिराः नृप।
एषः ब्रह्म-सुतः साक्षात् नारदः भगवान् ऋषिः ॥ १७ ॥

इत्थम् त्वाम् पुत्र-शोकेन मग्नम् तमसि दुस्तरे।
अतत्-अर्हम् अनुस्मृत्य महा-पुरुष-गोचरम् ॥ १८ ॥

अनुग्रहाय भवतः प्राप्तौ आवाम् इह प्रभो।
ब्रह्मण्यः भगवत्-भक्तः न अवसीदितुम् अर्हसि ॥ १९ ॥

तदा एव ते परम् ज्ञानम् ददामि गृहम् आगतः।
ज्ञात्वा अन्य-अभिनिवेशम् ते पुत्रम् एव ददौ अहम् ॥ २० ॥

अधुना पुत्रिणाम् तापः भवता एव अनुभूयते।
एवम् दाराः गृहाः रायः विविध-ऐश्वर्य-सम्पदः ॥ २१ ॥

शब्द-आदयः च विषयाः चलाः राज्य-विभूतयः।
मही राज्यं बलं कोशः भृत्य-अमात्याः सुहृत्-जनाः ॥ २२ ॥

सर्वे अपि शूर-सेने इमे शोक-मोह-भय-आर्तिदाः।
गन्धर्व-नगर-प्रख्याः स्वप्न-माया-मनोरथाः ॥ २३ ॥

दृश्यमानाः विनार्थेन न दृश्यन्ते मनो-भवाः।
कर्मभिः ध्यायतः नाना कर्माणि मनसः अभवन् ॥ २४ ॥

अयम् हि देहिनः देहः द्रव्य-ज्ञान-क्रिया-आत्मकः।
देहिनः विविध-क्लेश-सन्ताप-कृत् उदाहृतः ॥ २५ ॥

तस्मात् स्वस्थेन मनसा विमृश्य गतिम् आत्मनः।
द्वैते ध्रुव-अर्थ-विश्रम्भम् त्यज उपशमम् आविश ॥ २६ ॥

श्री-नारद उवाच

एताम् मन्त्र-उपनिषदम् प्रतीच्छ प्रयतः मम।
याम् धारयन् सप्त-रात्रात् द्रष्टा सङ्कर्षणम् प्रभुम् ॥ २७ ॥

यत्-पाद-मूलम् उपसृत्य नरेन्द्र पूर्वे
शर्व-आदयः भ्रमम् इमम् द्वितयम् विसृज्य।
सद्यः तदीयम् अतुलम् अधिकम् महित्वम्
प्रापुः भवान् अपि परम् न चिरात् उपैति ॥ २८ ॥

इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्याम् संहितायाम्
षष्ठ-स्कन्धे चित्रकेतु-सान्त्वनम् नाम पञ्चदशः अध्यायः ॥ १५ ॥

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 14 (வ்ருத்ராசுரனின் பூர்வ சரித்திரம்) - ஸ்ரீமத் பாகவதம். Srimad Bhagavatham

வ்ருத்ராசுரனின் பூர்வ சரித்திரம்

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 14

 

श्री-परीक्षिद् उवाच

रजः-तमः-स्वभावस्य ब्रह्मन् वृत्रस्य पाप्मनः।
नारायणे भगवति कथम् आसीत् दृढा मतिः ॥ १ ॥

देवानाम् शुद्ध-सत्त्वानाम् ऋषीणाम् च अमल-आत्मनाम्।
भक्तिः मुकुन्द-चरणे न प्रायेण उपजायते ॥ २ ॥

रजोभिः सम-सङ्ख्याताः पार्थिवैः इह जन्तवः।
तेषाम् ये केचन इह अन्ते श्रेयः वै मनुज-आदयः ॥ ३ ॥

प्रायः मुमुक्षवः तेषाम् केचन एव द्विज-उत्तम।
मुमुक्षूणाम् सहस्रेषु कश्चित् मुच्येत सिध्यति ॥ ४ ॥

मुक्तानाम् अपि सिद्धानाम् नारायण-परायणः।
सु-दुर्लभः प्रशान्त-आत्मा कोटिषु अपि महा-मुने ॥ ५ ॥

वृत्रः तु सः कथम् पापः सर्व-लोक-उप-तापनः।
इत्थम् दृढ-मतिः कृष्णे आसीत् सङ्ग्रामे उल्बणे ॥ ६ ॥

अत्र नः संशयः भूयान् श्रोतुम् कौतूहलम् प्रभो।
यः पौरुषेण समरे सहस्र-अक्षम् अतोषयत् ॥ ७ ॥

श्री-सूत उवाच

परीक्षितः अथ सं-प्रश्नम् भगवान् बादरायणिः।
निशम्य श्रद्धधानस्य प्रति-नन्द्य वचः अब्रवीत् ॥ ८ ॥

श्री-शुक उवाच

शृणुष्व अवहितः राजन् इतिहासम् इमम् यथा।
श्रुतम् द्वैपायन-मुखात् नारदात् देवलात् अपि ॥ ९ ॥

आसीत् राजा सार्व-भौमः शूर-सेनेषु वै नृप।
चित्रकेतुः इति ख्यातः यस्य आसीत् काम-धुक् मही ॥ १० ॥

तस्य भार्या-सहस्राणाम् सहस्राणि दश अभवन्।
सान्तानिकः च अपि नृपः न लेभे तासु सन्ततिम् ॥ ११ ॥

रूप-औदार्य-वयः-जन्म-विद्या-ऐश्वर्य-श्रिया-आदिभिः।
सम्पन्नस्य गुणैः सर्वैः चिन्ता वन्ध्या-पतेः अभूत् ॥ १२ ॥

न तस्य सम्पदः सर्वाः महिष्यः वाम-लोचनाः।
सार्व-भौमस्य भूः च इयम् अभवन् प्रीति-हेतवः ॥ १३ ॥

तस्य एकदा तु भवनम् अङ्गिराः भगवान् ऋषिः।
लोकान् अनु-चरन् एतान् उप-आगच्छत् यदृच्छया ॥ १४ ॥

तम् पूजयित्वा विधि-वत् प्रत्युत्थान-अर्हण-आदिभिः।
कृत-अतिथ्यम् उपासीत सुख-आसीनम् समाहितः ॥ १५ ॥

महा-ऋषिः तम् उपासीनम् प्रश्रय-अवनतम् क्षितौ।
प्रति-पूज्य महा-राज समा-भाष्य इदम् अब्रवीत् ॥ १६ ॥

अङ्गिरा उवाच

अपि ते अनामयम् स्वस्ति प्रकृतीनाम् तथा आत्मनः।
यथा प्रकृतिभिः गुप्तः पुमान् राजा अपि सप्तभिः ॥ १७ ॥

आत्मानम् प्रकृतिषु अद्धा निधाय श्रेयः आप्नुयात्।
राज्ञा तथा प्रकृतयः नर-देव-अहित-आधयः ॥ १८ ॥

अपि दाराः प्रजा-अमात्याः भृत्याः श्रेण्यः अथ मन्त्रिणः।
पौराः जान-पदाः भूप आत्मजाः वश-वर्तिनः ॥ १९ ॥

यस्य आत्मा अनु-वशः चेत् स्यात् सर्वे तत्-वश-गाः इमे।
लोकाः स-पाला यच्छन्ति सर्वे बलिम् अतन्द्रिताः ॥ २० ॥

आत्मनः प्रीयते न आत्मा परतः स्वतः एव वा।
लक्षये अलब्ध-कामम् त्वाम् चिन्तया शबलम् मुखम् ॥ २१ ॥

एवम् विकल्पितः राजन् विदुषा मुनिना अपि सः।
प्रश्रय-अवनतः अभ्याह प्रजा-कामः ततः मुनिम् ॥ २२ ॥

चित्रकेतुः उवाच

भगवन् किम् न विदितम् तपः-ज्ञान-समाधिभिः।
योगिनाम् ध्वस्त-पापानाम् बहिः-अन्तः शरीरिषु ॥ २३ ॥

तथा अपि पृच्छतः ब्रूयाम् ब्रह्मन् आत्मनि चिन्तितम्।
भवतः विदुषः च अपि चोदितः त्वत्-अनुज्ञया ॥ २४ ॥

लोक-पालैः अपि प्रार्थ्याः साम्राज्य-ऐश्वर्य-सम्पदः।
न नन्दयन्ति अप्रजम् माम् क्षुत्-तृट्-कामम् इव अपरे ॥ २५ ॥

ततः पाहि महा-भाग पूर्वैः सह गतम् तमः।
यथा तरेम दुष्पारम् प्रजया तत् विधेहि नः ॥ २६ ॥

श्री-शुक उवाच

इति अर्थितः सः भगवान् कृपालुः ब्रह्मणः सुतः।
श्रपयित्वा चरुम् त्वाष्ट्रम् त्वष्टारम् अयजत् विभुः ॥ २७ ॥

ज्येष्ठा श्रेष्ठा च या राज्ञः महिषीणाम् च भारत।
नाम्ना कृत-द्युतिः तस्यै यज्ञ-उच्छिष्टम् अदात् द्विजः ॥ २८ ॥

अथ आह नृपतिम् राजन् भविता एकः तव आत्मजः।
हर्ष-शोक-प्रदः तुभ्यम् इति ब्रह्म-सुतः ययौ ॥ २९ ॥

सा अपि तत्-प्राशनात् एव चित्रकेतुः अधारयत्।
गर्भम् कृत-द्युतिः देवी कृत्तिका-अग्नेः इव आत्मजम् ॥ ३० ॥

तस्याः अनु-दिनम् गर्भः शुक्ल-पक्षः इव उडुपः।
ववृधे शूर-सेन-ईश-तेजसा शनकैः नृप ॥ ३१ ॥

अथ काले उपावृत्ते कुमारः समजायत।
जनयन् शूर-सेनानाम् शृण्वताम् परमाम् मुदम् ॥ ३२ ॥

हृष्टः राजा कुमारस्य स्नातः शुचिः अलङ्कृतः।
वाचयित्वा आशिषः विप्रैः कारयाम्-आस जातकम् ॥ ३३ ॥

तेभ्यः हिरण्यम् रजतम् वासांसि आभरणानि च।
ग्रामान् हयान् गजान् प्रादात् धेनूनाम् अर्बुदानि षट् ॥ ३४ ॥

ववर्ष कामान् अन्येषाम् पर्जन्यः इव देहिनाम्।
धन्यम् यशस्यम् आयुष्यम् कुमारस्य महा-मनाः ॥ ३५ ॥

कृच्छ्र-लब्धे अथ राज-ऋषेः तनये अनु-दिनम् पितुः।
यथा निः-स्वस्य कृच्छ्र-आप्ते धने स्नेहः अनु-वर्धत ॥ ३६ ॥

मातुः तु अतितराम् पुत्रे स्नेहः मोह-समुद्भवः।
कृत-द्युतिः सपत्नीनाम् प्रजा-काम-ज्वरः अभवत् ॥ ३७ ॥

चित्रकेतुः अति-प्रीतिः यथा दारे प्रजा-वति।
न तथा अन्येषु सञ्जज्ञे बालम् लालयतः अनु-अहम् ॥ ३८ ॥

ताः पर्यतप्यन् आत्मानम् गर्हयन्त्यः अभ्यसूयया।
आन-अपत्येन दुःखेन राज्ञः अनादरणेन च ॥ ३९ ॥

धिक्-प्रजाम् स्त्रियम् पापाम् पत्युः च अ-गृह-सम्मताम्।
सु-प्रजाभिः सपत्निभिः दासीम् इव तिरस्कृताम् ॥ ४० ॥

दासी-नाम् कः नु सन्तापः स्वामिनः परिचर्यया।
अभीक्ष्णम् लब्ध-मानानाम् दास्याः दासी-इव दुर्भगाः ॥ ४१ ॥

एवम् सन्दह्यमानानाम् सपत्‍न्याः पुत्र-सम्पदा।
राज्ञः असम्मत-वृत्तीनाम् विद्वेषः बलवान् अभूत् ॥ ४२ ॥

विद्वेष-नष्ट-मतयः स्त्रियः दारुण-चेतसः।
गरम् ददुः कुमाराय दुर्मर्षाः नृपतिम् प्रति ॥ ४३ ॥

कृत-द्युतिः अजानन्ती सपत्‍नीनाम् अघम् महत्।
सुप्तः एव इति सञ्चिन्त्य निरीक्ष्य व्यचरद् गृहे ॥ ४४ ॥

शयानम् सु-चिरम् बालम् उपधार्य मनीषिणी।
पुत्रम् आनय मे भद्रे इति धात्रीम् अचोदयत् ॥ ४५ ॥

सा शयानम् उपव्रज्य दृष्ट्वा च उत्तार-लोचनम्।
प्राण-इन्द्रिय-आत्मभिः त्यक्तम् हता अस्मि इति अपतत् भुवि ॥ ४६ ॥

तस्याः तदा आकर्ण्य भृश-अतुरम् स्वरम्
घ्नन्त्याः कराभ्याम् उरः उच्चकैः अपि।
प्रविश्य राज्ञी त्वरया आत्मज-अन्तिकम्
ददर्श बालम् सहसा मृतम् सुतम् ॥ ४७ ॥

पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा
मुमोह विभ्रष्ट-शिरः-रुह-अम्बरा ॥ ४८ ॥

ततः नृप-अन्तः-पुर-वर्तिनः जनाः
नराः च नार्यः च निशम्य रोदनम्।
आगत्य तुल्य-व्यसनाः सु-दुःखिताः
ताः च व्यलीकम् रुरुदुः कृत-आगसः ॥ ४९ ॥

श्रुत्वा मृतम् पुत्रम् अलक्षित-अन्तकम्
विनष्ट-दृष्टिः प्रपतन् स्खलन् पथि।
स्नेह-अनुबन्ध-एधितया शुचा भृशम्
विमूर्च्छितः अनुप्रकृतिः द्विजैः वृतः ॥ ५० ॥

पपात बालस्य सः पाद-मूले
मृतस्य विस्रस्त-शिरः-रुह-अम्बरा।
दीर्घम् श्वसन् बाष्प-कला-उपरोधतः
निरुद्ध-कण्ठः न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

पतिम् निरीक्ष्य उरु-शुचा अर्पितम् तदा
मृतम् च बालम् सुतम् एक-सन्ततिम्।
जनस्य राज्ञी प्रकृतेः च हृद्-रुजम्
सती दधाना विललाप चित्रधा ॥ ५२ ॥

स्तन-द्वयम् कुङ्‌कुम-गन्ध-मण्डितम्
निषिञ्चती सा अञ्जन-बाष्प-बिन्दुभिः।
विकीर्य केशान् विगलत्-स्रजः सुतम्
शुशोच चित्रम् कुररी-इव सु-स्वरम् ॥ ५३ ॥

अहो विधातः त्वम् अतीव बालिशः
यः त्वम् आत्म-सृष्ट्या अप्रतिरूपम् ईहसे।
परे अनुजीवति अपरस्य या मृतिः
विपर्ययः चेत् त्वम् असि ध्रुवः परः ॥ ५४ ॥

न हि क्रमः चेत् इह मृत्यु-जन्मनोः
शरीरिणाम् अस्तु तदा आत्म-कर्मभिः।
यः स्नेह-पाशः निज-सर्ग-वृद्धये
स्वयम् कृतः ते तम् इमम् विवृश्चसि ॥ ५५ ॥

त्वम् तात न अर्हसि च माम् कृपणाम् अनाथाम्
त्यक्तुम् विचक्ष्व पितरम् तव शोक-तप्तम्।
अञ्जः तरेम भवता प्रज-दुस्तरम् यत्
ध्वान्तम् न याहि अकरुणेन यमेन दूरम् ॥ ५६ ॥

उत्तिष्ठ तात ते इमे शिशवः वयस्याः
त्वाम् आह्वयन्ति नृप-नन्दन संविहर्तुम्।
सुप्तः चिरम् हि अशनया च भवान् परीतः
भुङ्‌क्ष्व स्तनम् पिब शुचः हर नः स्वकानाम् ॥ ५७ ॥

न अहम् तनूज ददृशे हत-मङ्गलाम् ते
मुग्ध-स्मितम् मुदित-वीक्षणम् आनन-अब्जम्।
किम् वा गतः असि पुनः अन्वयम् अन्य-लोकम्
नीतः अघृणेन न शृणोमि कला गिरः ते ॥ ५८ ॥

श्री-शुक उवाच

विलपन्त्याः मृतम् पुत्रम् इति चित्र-विलापनैः।
चित्रकेतुः भृशम् तप्तः मुक्त-कण्ठः रुरोद ह ॥ ५९ ॥

तयोः विलपतोः सर्वे दम्पत्योः तत्-अनुव्रताः।
रुरुदुः स्म नराः नार्यः सर्वम् आसीत् अचेतनम् ॥ ६० ॥

एवम् कश्मलम् आपन्नम् नष्ट-संज्ञम् अनायकम्।
ज्ञात्वा अङ्गिराः नाम मुनिः आजगाम स-नारदः ॥ ६१ ॥

इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्यां संहितायाम्
षष्ठ-स्कन्धे चित्रकेतु-विलापः नाम चतुर्थः अध्यायः ॥ १४ ॥

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 13 (இந்திரன் தபசு செய்ய சென்றான்.) - ஸ்ரீமத் பாகவதம். Srimad Bhagavatham

இந்திரன் தபசு செய்ய சென்றான்

ஸ்கந்தம் 6: அத்யாயம் 13

 

श्री-शुक उवाच
वृत्रे हते त्रयः लोकाः विना शक्रेण भूरिद।
स-पाला हि अभवन् सद्यः विज्वरा निर्वृत-इन्द्रियाः ॥ १ ॥

देव-ऋषि-पितृ-भूतानि दैत्याः देव-अनुगाः स्वयम्।
प्रतिजग्मुः स्व-धिष्ण्यानि ब्रह्म-ईश-इन्द्र-आदयः ततः ॥ २ ॥

श्री-राजा उवाच
इन्द्रस्य अनिर्वृतेः हेतुम् श्रोतुम् इच्छामि भो मुने।
येन आसन् सुखिनः देवाः हरेः दुःखम् कुतः अभवत् ॥ ३ ॥

श्री-शुक उवाच
वृत्र-विक्रम-संविग्नाः सर्वे देवाः सह-ऋषिभिः।
तत्-वधाय अर्थयन् इन्द्रम् न ऐच्छत् भीतः बृहद्-वधात् ॥ ४ ॥

इन्द्र उवाच
स्त्री-भू-जल-द्रुमैः एनः विश्व-रूप-वध-उद्भवम्।
विभक्तम् अनुगृह्णद्भिः वृत्र-हत्याम् क्व मार्ज्मि अहम् ॥ ५ ॥

श्री-शुक उवाच
ऋषयः तत् उपाकर्ण्य महा-इन्द्रम् इदम् अब्रुवन्।
याजयिष्यामः भद्रम् ते हय-मेधेन मा स्म भैः ॥ ६ ॥

हय-मेधेन पुरुषम् परम-आत्मानम् ईश्वरम्।
इष्ट्वा नारायणम् देवम् मोक्ष्यसे अपि जगत्-वधात् ॥ ७ ॥

ब्रह्म-हा पितृ-हा गो-घ्नः मातृ-हा आचार्य-हा अघवान्।
श्वादः पुल्कसकः वा अपि शुद्ध्येरन् यस्य कीर्तनात् ॥ ८ ॥

तम् अश्व-मेधेन महा-मखेन
श्रद्धा-अन्वितः अस्माभिः अनुष्ठितेन।
हत्वा अपि स-ब्रह्म चर-अचरम् त्वम्
न लिप्यसे किम् खल-निग्रहेण ॥ ९ ॥

श्री-शुक उवाच
एवम् सञ्चोदितः विप्रैः मरुत्वान् अहनत् रिपुम्।
ब्रह्म-हत्या हते तस्मिन् आससाद वृषाकपिम् ॥ १० ॥

तया इन्द्रः स्म असहत् तापम् निर्वृतिः नाम उम् आविशत्।
ह्री-मन्तम् वाच्यताम् प्राप्तम् सुखयन्ति अपि नः गुणाः ॥ ११ ॥

ताम् ददर्श अनुधावन्तीम् चाण्डालीम् इव रूपिणीम्।
जरया वेपमान-अङ्गीम् यक्ष्म-ग्रस्ताम् असृक्-पटाम् ॥ १२ ॥

विकीर्य पलितान् केशान् तिष्ठ तिष्ठ इति भाषिणीम्।
मीन-गन्धी-असु-गन्धेन कुर्वतीम् मार्ग-दूषणम् ॥ १३ ॥

नभः गतः दिशः सर्वाः सहस्र-अक्षः विशाम्-पते।
प्राक्-उदीचीम् दिशम् तूर्णम् प्रविष्टः नृप मानसम् ॥ १४ ॥

सः आवसत् पुष्कर-नाल-तन्तून्
अलब्ध-भोगः यत् इह अग्नि-दूतः।
वर्षाणि साहस्रम् अलक्षितः अन्तः
सः चिन्तयन् ब्रह्म-वधात् विमोक्षम् ॥ १५ ॥

तावत् त्रि-नाकम् नहुषः शशास
विद्या-तपः-योग-बल-अनुभावः।
सः सम्पत्-ऐश्वर्य-मद-अन्ध-बुद्धिः
नीतः तिरश्चाम् गतिम् इन्द्र-पत्न्या ॥ १६ ॥

ततः गतः ब्रह्म-गिरा उपहूतः
ऋतम्-भर-ध्यान-निवारित-अघः।
पापः तु दिक्-देवतया हत-ओजाः
तम् न अभ्यभूत् अवितम् विष्णु-पत्न्या ॥ १७ ॥

तम् च ब्रह्म-ऋषयः अभ्येत्य हय-मेधेन भारत।
यथा-वत् दीक्षया अञ्चक्रुः पुरुष-आराधनेन ह ॥ १८ ॥

अथ इज्यमाने पुरुषे सर्व-देव-मय-आत्मनि।
अश्व-मेधे महा-इन्द्रेण वितते ब्रह्म-वादिभिः ॥ १९ ॥

सः वै त्वाष्ट्र-वधः भूयान् अपि पाप-चयः नृप।
नीतः तेन एव शून्याय नीहारः इव भानुना ॥ २० ॥

सः वाजि-मेधेन यथा-उदितेन
वितायमानेन मरीचि-मिश्रैः।
इष्ट्वा अधि-यज्ञम् पुरुषम् पुराणम्
इन्द्रः महान् आस विधूत-पापः ॥ २१ ॥

इदम् महा-आख्यानम् अशेष-पाप्मनाम्
प्रक्षालनम् तीर्थ-पद-अनुकीर्तनम्।
भक्ति-उच्छ्रयम् भक्ति-जन-अनुवर्णनम्
महा-इन्द्र-मोक्षम् विजयम् मरुत्वतः ॥ २२ ॥

पठेयुः आख्यानम् इदम् सदा बुधाः
शृण्वन्ति अथो पर्वणि पर्वणि इन्द्रियम्।
धन्यम् यशस्यम् निखिल-अघ-मोचनम्
रिपु-उञ्जयम् स्वस्ति-अयनम् तथा आयुषम् ॥ २३ ॥

इति श्रीमद्-भागवते महा-पुराणे पारमहंस्यां संहितायां
षष्ठ-स्कन्धे इन्द्र-विजयः नाम त्रयोदशः अध्यायः ॥ १३ ॥