ஸ்கந்தம் 10: அத்யாயம் 62 (அநிருத்தன் உஷா சந்திப்பு - ஸ்ரீமத் பாகவதம் - Srimad Bhagavatham)

அநிருத்தன் உஷா சந்திப்பு

ஸ்கந்தம் 10: அத்யாயம் 62

श्रीशुक उवाच बाणः पुत्र-शत- ज्येष्ठः बलेः आसीत् महा-आत्मनः। येन वामन-रूपाय हरये अदायि मेदिनी॥ 2 ॥ तस्य औरसः सुतः बाणः शिव-भक्ति-रतः सदा। मान्यः वदान्यः धीमान् च सत्य-सन्धः दृढ-व्रतः॥ 3 ॥ शोणित-आख्ये पुरे रम्ये सः राज्यम् अकरोत् पुरा। तस्य शम्भोः प्रसादेन किङ्कराः इव ते अमराः॥ सहस्र-बाहुः वाद्येन ताण्डवे अतोषयत् मृडम्॥ 4 ॥ भगवान् सर्व-भूत-ईशः शरण्यः भक्त-वत्सलः। वरेण इच्छन्दयामास सः तम् वव्रे पुर-अधिपम्॥ 5 ॥ सः एकदा आह गिरिशम् पार्श्व-स्थम् वीर्य-दुर्मदः। किरीटेण अर्क-वर्णेन संस्पृशन् तत्-पद-अम्बुजम्॥ 6 ॥ नमस्ये त्वाम् महा-देव लोकानाम् गुरुम् ईश्वरम्। पुंसाम् अपूर्ण-कामानाम् काम-पूर्ण अमर-अङ्घ्रिपम्॥ 7 ॥ दोह्-सहस्रम् त्वया दत्तम् परम् भाराय मे अभवत्। त्रि-लोक्याम् प्रति-योधारम् न लभे त्वत् ऋते समम्॥ 8 ॥ कण्डूत्या निभृतैः दोर्भिः युयुत्सुः दिग्-गजान् अहम्। आद्यायाम् चूर्णयन् अद्रीन् भीताः ते अपि प्रदुद्रुवुः॥ 9 ॥ तत् श्रुत्वा भगवान् क्रुद्धः केतुस्ते भज्यते यदा। त्वत्-दर्प-घ्नं भवेत् मूढ संयुगम् मत्-समेन ते॥ 10 ॥ इति उक्तः कुमतिः हृष्टः स्व-गृहम् प्राविशत् नृप। प्रतीक्षन् गिरिश-आदेशम् स्व-वीर्य-नशनम् कु-धीः॥ 11 ॥ तस्य ऊषा नाम दुहिता स्वप्ने प्राद्युम्निना रतिम्। कन्यालभत कान्तेन प्राक्-दृष्ट-श्रुतेन सा॥ 12 ॥ सा तत्र तम् अपश्यन्ती क्व असि कान्त इति वादिनी। सखीनाम् मध्ये उत्तस्थौ विह्वला व्रीडिता भृशम्॥ 13 ॥ बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डः चित्रलेखा च तत्-सुता। सख्यः अपृच्छत् सखीम् ऊषाम् कौतूहल-समन्विता॥ 14 ॥ कं त्वम् मृगयसे सुभ्रु कीदृशः ते मनोरथः। हस्त-ग्रहम् न ते अद्य अपि राज-पुत्रि उपलक्षये॥ 15 ॥ ऊषा उवाच दृष्टः कश्चित् नरः स्वप्ने श्यामः कमल-लोचनः। पीत-वासा बृहत्-बाहुः योषिताम् हृदय-अङ्गमः॥ 16 ॥ तम् अहम् मृगये कान्तम् पाययित्वा अधरम् मधु। क्व अपि यातः स्पृहयतीम् क्षिप्त्वा माम् वृजिन-अर्णवे॥ 17 ॥ चित्रलेखा उवाच व्यसनम् ते अपकर्षामि त्रि-लोक्याम् यदि भाव्यते। तम् आनेष्ये नरम् यः ते मनः-हर्ता तम् आदिश॥ 18 ॥ इति उक्त्वा देव-गन्धर्व-सिद्ध-चारण-पन्नगान्। दैत्य-विद्याधरान् यक्षान् मनुजान् च यथा अलिखत्॥ 19 ॥ मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरम् आनक-दुन्दुभिम्। व्यलिखत् राम-कृष्णौ च प्रद्युम्नम् वीक्ष्य लज्जिता॥ 20 ॥

अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्य ऊषा अवाङ्-मुखी ह्रिया।

सः असौ-असौ इति प्राह स्मयमाना मही-पते ॥ २१ ॥

चित्रलेखा तम् आज्ञाय पौत्रम् कृष्णस्य योगिनी।

ययौ विहायसा राजन् द्वारकाम् कृष्ण-पालिताम् ॥ २२ ॥

तत्र सुप्तम् सुपर्यङ्के प्राद्युम्निम् योगम् आस्थिताः।

गृहीत्वा शोणित-पुरम् सख्यै प्रियम् अदर्शयत् ॥ २३ ॥

सा च तम् सुन्दर-वरम् विलोक्य मुदित-आनना।

दुष्प्रेक्ष्ये स्व-गृहे पुम्भी रेमे प्राद्युम्निना समम् ॥ २४ ॥

परार्ध्य-वासः-स्रक्-गन्ध-धूप-दीप-आसन-आदिभिः।

पान-भोजन-भक्ष्यैः च वाक्यैः शुश्रूषया अर्चितः ॥ २५ ॥

गूढः कन्या-पुरे शश्वत् प्रवृद्ध-स्नेहया तया।

न अहर्-गणान् स बुबुधे ऊषया अपहृत-इन्द्रियः ॥ २६ ॥

ताम् तथा यदु-वीरेण भुज्यमानाम् हत-व्रताम्।

हेतुभिः लक्षयाञ्चक्रुः आप्रीताम् दुरवच्छदैः ॥ २७ ॥

भटाः आवेदयाञ्चक्रुः राजन् ते दुहितुः वयम्।

विचेष्टितम् लक्षयाम कन्यायाः कुल-दूषणम् ॥ २८ ॥

अनपायिभिः अस्माभिः गुप्तायाः च गृहे प्रभो।

कन्यायाः दूषणम् पुम्भिः दुष्प्रेक्षायाः न विद्महे ॥ २९ ॥

ततः प्रव्यथितः बाणः दुहितुः श्रुत-दूषणः।

त्वरितः कन्यका-आगारम् प्राप्तः अद्राक्षीत् यदु-उद्वहम् ॥ ३० ॥

काम-आत्मजम् तम् भुवन-एक-सुन्दरम्

श्यामम् पिशङ्ग-अम्बरम् अम्बुज-ईक्षणम्।

बृहत्-भुजम् कुण्डल-कुन्तल-त्विषा

स्मित-आवलोकेन च मण्डित-आननम् ॥ ३१ ॥

दीव्यन्तम् अक्षैः प्रियया अभिनृम्णया

तत्-अङ्ग-सङ्ग-स्तन-कुङ्कुम-स्रजम्।

बाह्वोः दधानम् मधु-मल्लिका-आश्रिताम्

तस्य अग्रे आसीनम् अवेक्ष्य विस्मितः ॥ ३२ ॥

सः तम् प्रविष्टम् वृतम् आततायिभिः

भटैः अनीकैः अवलोक्य माधवः।

उद्यम्य मौर्वम् परिघम् व्यवस्थितः

यथा अन्तकः दण्ड-धरः जिघांसया ॥ ३३ ॥

जिघृक्षया तान् परितः प्रसर्पतः

शुनः यथा शूकर-यूथपः अहनत्।

ते हन्यमानाः भवनात् विनिर्गताः

निर्भिन्न-मूर्धा-उरु-भुजाः प्रदुद्रुवुः ॥ ३४ ॥

तम् नाग-पाशैः बलि-नन्दनः बली

घ्नन्तम् स्व-सैन्यम् कुपितः बबन्ध ह।

ऊषा भृशम् शोक-विषाद-विह्वला

बद्धम् निशम्य अश्रु-कल-आक्ष्य रौदिषीत् ॥ ३५ ॥

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे अनिरुद्धबन्धो नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः ॥ 62 ॥

ஸ்கந்தம் 10: அத்யாயம் 61 (ருக்மி வதம் - ஸ்ரீமத் பாகவதம் - Srimad Bhagavatham)

ருக்மி வதம்

ஸ்கந்தம் 10: அத்யாயம் 61

श्रीशुक उवाच एकैकशः ताः कृष्णस्य पुत्रान् दश दश अबलाः। अजीजनन् अनवमान् पितुः सर्व-आत्म-सम्पदा ॥ 1 ॥ गृहात् अनपगम् वीक्ष्य राज-पुत्र्यः अच्युतम् स्थितम्। प्रेष्ठम् न्यमंसत स्वम् स्वम् न तत्-तत्त्व-विदः स्त्रियः ॥ 2 ॥ चारु-अब्ज-कोश-वदन-आयत-बाहु-नेत्र- स-प्रेम-हास-रस-वीक्षित-वल्गु-जल्पैः। सम्मोहिता भगवतः न मनः विजेतुम् स्वैः विभ्रमैः समशकन् वानिता विभूम्नः ॥ 3 ॥ स्माय-अवलोक-लव-दर्शित-भाव-हारि- भ्रू-मण्डल-प्रहित-सौरत-मन्त्र-शौण्डैः। पत्न्यः तु षोडश-सहस्रम् अनङ्ग-बाणैः यस्य इन्द्रियम् विमथितुम् करणैः न शेकुः ॥ 4 ॥ इत्थम् रमा-पतिम् अवाप्य पतिम् स्त्रियः ताः ब्रह्म-आदयः अपि न विदुः पदवीं यदीयाम्। भेजुः मुदा अविरत-मेधित-या अनुराग- हास-अवलोक-नव-सङ्गम-लालसा-अद्यं ॥ 5 ॥ प्रत्युद्गम-आसन-वर-अर्हण-पाद-शौच- ताम्बूल-विश्रमण-वीजन-गन्ध-माल्यैः। केश-प्रसार-शयन-स्नपन-उपहार्यैः दासी-शताः अपि विभोः विदधुः स्म दास्यम् ॥ 6 ॥ तासाम् या दश-पुत्राणाम् कृष्ण-स्त्रीणाम् पुरा उदिताः। अष्टौ महिष्यः तत्-पुत्रान् प्रद्युम्न-आदीन् गृणामि ते ॥ 7 ॥ चारु-देष्णः सुदेष्णः च चारु-देहः च वीर्यवान्। सुचारुः चारु-गुप्तः च भद्र-चारुः तथा अपरः ॥ 8 ॥ चारु-चन्द्रः विचारुः च चारुः च दशमः हरेः। प्रद्युम्न-प्रमुखाः जाताः रुक्मिण्याम् न अवमाः पितुः ॥ 9 ॥ भानुः सुभानुः स्वः-भानुः प्रभानुः भानु-मान् तथा। चन्द्र-भानुः बृहद्-भानुः अतिभानुः तथा अष्टमः ॥ 10 ॥ श्री-भानुः प्रतिभानुः च सत्य-भामा-आत्मजा दश। साम्बः सुमित्रः पुरुजित् शतजित् च सहस्रजित् ॥ 11 ॥ विजयः चित्रकेतुः च वसुमान् द्रविडः क्रतुः। जाम्बवत्या ः सुताः हि एते साम्ब-आद्याः पितृ-सम्मताः ॥ 12 ॥ वीरः चन्द्रः अश्वसेनः च चित्रगुः वेगवान् वृषः। आमः शङ्कुः वसुः श्रीमान् कुन्तिः नाग्नजितेः सुताः ॥ 13 ॥ श्रुतः कविः वृषः वीरः सुबाहुः भद्रः एकलः। शान्तिः दर्शः पूर्णमासः कालिन्द्याः सोमकः अवरः ॥ 14 ॥ प्रघोषः गात्रवान् सिंहः बलः प्रबलः ऊर्ध्वगः। माद्र्याः पुत्राः महा-शक्तिः सः ओजः अपराजितः ॥ 15 ॥ वृकः हर्षः अनिलः गृध्रः वर्धनः अन्नादः एव च। महा-अशः पावनः वह्निः मित्रविन्दा-आत्मजाः क्षुधिः ॥ 16 ॥ सङ्ग्राम-जित् बृहत्सेनः शूरः प्रहरणः अरिजित्। जयः सुभद्रः भद्रायाः वामः आयुः च सत्यकः ॥ 17 ॥ दीप्तिमान् ताम्र-तप्त-आद्याः रोहिण्याः तनयाः हरेः। प्रद्युम्नात् च अनिरुद्धः अभूत् रुक्मवत्याम् महा-बलः ॥ 18 ॥ पुत्र्याम् तु रुक्मिणः राजन् नाम्ना भोजकटे पुरे। एतेषाम् पुत्र-पौत्राः च बभूवुः कोटिशः नृप ॥ मातरः कृष्ण-जातीनाम् सहस्राणि च षोडश ॥ 19 ॥ श्रीराजा उवाच कथम् रुक्म्य-रिपुत्राय प्रादात् दुहितरम् युधि। कृष्णेन परिभूतः तम् हन्तुम् रन्ध्रम् प्रतीक्षते। एतत् आख्याहि मे विद्वन् द्विषोः वैवाहिकम् मिथः ॥ 20 ॥

अनागतम् अतीतं च वर्तमानम् अतीन्द्रियम्।

विप्रकृष्टम् व्यवहितम् सम्यक् पश्यन्ति योगिनः॥ २१ ॥

श्रीशुक उवाच

वृतः स्वयंवरे साक्षात् अनङ्गः अङ्ग-युतः तया।

राज्ञः समेतान् निर्जित्य जहार एक-रथः युधि॥ २२ ॥

यद्यपि अनुस्मरन् वैरम् रुक्मी कृष्ण-अवमानितः।

व्यतरत् भागिनेयाय सुतां कुर्वन् स्वसुः प्रियम्॥ २३ ॥

रुक्मिण्याः तनयाम् राजन् कृतवर्म-सुतः बली।

उपयेमे विशालाक्षीं कन्यां चारुमतीम् किल॥ २४ ॥

दौहित्राय अनिरुद्धाय पौत्रीं रुक्म्यात् अदात् हरेः।

रोचनाम् बद्ध-वैरः अपि स्वसुः प्रिय-चिकीर्षया।

जानन् अधर्मम् तत् यौनम् स्नेह-पाश-अनुबन्धनः॥ २५ ॥

तस्मिन् अभ्युदये राजन् रुक्मिणी राम-केशवौ।

पुरम् भोजकटम् जग्मुः साम्ब-प्रद्युम्न-कादयः॥ २६ ॥

तस्मिन् निवृत्ते उद्वाहे कालिङ्ग-प्रमुखाः नृपाः।

दृप्ताः ते रुक्मिणम् प्रोचुः बलम् अक्षैः विनिर्जय॥ २७ ॥

अनक्ष-ज्ञः हि अयम् राजन् अपि तत् व्यसनम् महत्।

इति उक्तः बलम् आहूय तेन अक्षैः रुक्म्य दीव्यत॥ २८ ॥

शतम् सहस्रम् अयुतम् रामः तत्र आददे पणम्।

तम् तु रुक्मी अजयत् तत्र कालिङ्गः प्राहसत् बलम्।

दन्तान् सन्दर्शयन् उच्चैः न अमृष्यत् तत् हलायुधः॥ २९ ॥

ततः लक्षम् रुक्मी अगृह्णात् ग्लहम् तत्र अजयत् बलः।

जितवान् अहम् इति आह रुक्मी कैतवम् आश्रितः॥ ३० ॥

मन्युना क्षुभितः श्रीमान् समुद्रः इव पर्वणि।

जाति-अरुण-अक्षः अति-रुषा न्यर्बुदम् ग्लहम् आददे॥ ३१ ॥

तम् च अपि जितवान् रामः धर्मेण च्छलम् आश्रितः।

रुक्मी जितम् मया अत्र इमे वदन्तु प्राश्निकाः इति॥ ३२ ॥

तदा अब्रवीत् नभः-वाणी बलेन एव जितः ग्लहः।

धर्मतः वचनेन एव रुक्मी वदति वै मृषा॥ ३३ ॥

ताम् अनादृत्य वैदर्भः दुष्ट-राजन्य-चोदितः।

सङ्कर्षणम् परिहसन् बभाषे काल-चोदितः॥ ३४ ॥

न एव अक्ष-कोविदाः यूयम् गोपालाः वन-गोचराः।

अक्षैः दीव्यन्ति राजानः बाणैः च न भवत्-दृशाः॥ ३५ ॥

रुक्मिणा एवम् अधिक्षिप्तः राजभिः च उपहासितः।

क्रुद्धः परिघम् उद्यम्य जघ्ने तम् नृ-म्न-संसदि॥ ३६ ॥

कलिङ्ग-राजम् तरसा गृहीत्वा दशमे पदे।

दन्तान् अपातयत् क्रुद्धः यः अहसत् विवृतैः द्विजैः॥ ३७ ॥

अन्ये निर्भिन्न-बाहु-ऊरु-शिरसः रुधिर-उक्षिताः।

राजानः दुद्रुवुः भीताः बलेन परिघ-अर्दिताः॥ ३८ ॥

निहते रुक्मिणि श्याले न अब्रवीत् साधु असाधु वा।

रुक्मिणी-बलयोः राजन् स्नेह-भङ्ग-भयात् हरिः॥ ३९ ॥

ततः अनिरुद्धम् सह सूर्यया वरम्

रथम् समारोप्य ययुः कुशस्थलीम्।

राम-आदयः भोजकटात् दशार्हाः

सिद्ध-अखिल-अर्थाः मधुसूदन-आश्रयाः॥ ४० ॥

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे अनिरुद्धविवाहे रुक्मिवधो नामैकषष्टितमोऽध्यायः ॥ 61