ततः तस्य गिरेः शृङ्गे महा-इन्द्रस्य महा-बलाः ।
हनुमत्-प्रमुखाः प्रीतिं हरयः जग्मुः उत्तमाम् ॥ ५-५८-१ ॥
तं ततः प्रति-संहृष्टः प्रीति-मन्तं महा-कपिम् ।
जाम्बवान् कार्य-वृत्त-अन्तम् अपृच्छत् अनिल-आत्मजम् ॥ ५-५८-२ ॥
कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ।
तस्यां वा सः कथं वृत्तः क्रूर-कर्मा दश-आननः ॥ ५-५८-३ ॥
तत्त्वतः सर्वम् एतत् नः प्रब्रूहि त्वं महा-कपे ।
श्रुत-अर्थाः चिन्तयिष्यामः भूयः कार्य-विनिश्चयम् ॥ ५-५८-४ ॥
यः च अर्थः तत्र वक्तव्यः गतैः अस्माभिः आत्मवान् ।
रक्षितव्यं च यत् तत्र तत् भवान् व्याकरोतु नः ॥ ५-५८-५ ॥
सः नियुक्तः ततः तेन सम्प्रहृष्ट-तनू-रुहः ।
नमस्यन् शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ॥ ५-५८-६ ॥
प्रत्यक्षम् एव भवतां महा-इन्द्र-अग्रात् खम् आप्लुतः ।
उदधेः दक्षिणं पारं काङ्क्षमाणः समाहितः ॥ ५-५८-७ ॥
गच्छतः च हि मे घोरं विघ्न-रूपम् इव अभवत् ।
काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनः-हरम् ॥ ५-५८-८ ॥
स्थितं पन्थानम् आवृत्य मेने विघ्नं च तं नगम् ।
उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नग-सत्तमम् ॥ ५-५८-९ ॥
कृता मे मनसा बुद्धिः भेत्तव्यः अयं मया इति च ।
प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महा-गिरेः ॥ ५-५८-१० ॥
शिखरं सूर्य-सङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा ।
व्यवसायं च मे बुद्ध्वा सः ह उवाच महा-गिरिः ॥ ५-५८-११ ॥
पुत्र इति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन् इव ।
पितृव्यम् च अपि मां विद्धि सखा अयं मातरिश्वनः ॥ ५-५८-१२ ॥
मैनाकम् इति विख्यातं निवसन्तं महा-उदधौ ।
पक्ष-वतः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वत-उत्तमाः ॥ ५-५८-१३ ॥
छन्दतः पृथिवीं चेरुः बाधमानाः समन्ततः ।
श्रुत्वा नगानां चरितं महा-इन्द्रः पाक-शासनः ॥ ५-५८-१४ ॥
चिच्छेद भगवान् पक्षान् वज्रेण एषां सहस्रशः ।
अहं तु मोक्षितः तस्मात् तव पित्रा महा-आत्मना ॥ ५-५८-१५ ॥
मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तः अस्मि महा-अर्णवे ।
रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यम् अरिम्-दम ॥ ५-५८-१६ ॥
रामः धर्म-भृतां श्रेष्ठः महा-इन्द्र-सम-विक्रमः ।
एतत् श्रुत्वा मया तस्य मैनाकस्य महा-आत्मनः ॥ ५-५८-१७ ॥
कार्यम् आवेद्य तु गिरेः उद्धतं च मनः मम ।
तेन च अहम् अनुज्ञातः मैनाकेन महा-आत्मना ॥ ५-५८-१८ ॥
सः च अपि अन्तर्हितः शैलः मानुषेण वपुष्मता ।
शरीरेण महा-शैलः शैलेन च महा-उदधौ ॥ ५-५८-१९ ॥
उत्तमं जवम् आस्थाय शेषम् अध्वानम् आस्थितः ।
ततः अहं सुचिरं कालं वेगेन अभ्यगमं पथि ॥ ५-५८-२० ॥
ततः पश्यामि अहं देवीं सुरसां नाग-मातरम् ।
समुद्र-मध्ये सा देवी वचनं माम् अभाषत ॥ ५-५८-२१ ॥
मम भक्ष्यः प्रदिष्टः त्वं अमरैः हरि-सत्तम ।
ततः त्वां भक्षयिष्यामि विहितः त्वं चिरस्य मे ॥ ५-५८-२२ ॥
एवम् उक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।
विवर्ण-वदनः भूत्वा वाक्यं च इदम् उदीरयम् ॥ ५-५८-२३ ॥
रामः दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टः दण्डक-अवनम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परं-तपः ॥ ५-५८-२४ ॥
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।
तस्याः सकाशं दूतः अहं गमिष्ये राम-शासनात् ॥ ५-५८-२५ ॥
कर्तुम् अर्हसि रामस्य साह्यं विषय-वासिनि ।
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं च अक्लिष्ट-कारिणम् ॥ ५-५८-२६ ॥
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोति मे ।
एवम् उक्ता मया सा तु सुरसा काम-रूपिणी ॥ ५-५८-२७ ॥
अब्रवीत् न अतिवर्तेत कश्चित् एषः वरः मम ।
एवम् उक्तः सुरसया दश-योजनम् आयतः ॥ ५-५८-२८ ॥
ततः अर्ध-गुण-विस्तारः बभूव अहं क्षणेन तु ।
मत्-प्रमाण-अनुरूपं च व्यादितं तत् मुखं तया ॥ ५-५८-२९ ॥
तत् दृष्ट्वा व्यादितं तु आस्यं ह्रस्वं हि अकरवं वपुः ।
तस्मिन् मुहूर्ते च पुनः बभूव अङ्गुष्ठ-सम्मितः ॥ ५-५८-३० ॥
अभिपत्य आशु तत् वक्त्रं निर्गतः अहं ततः क्षणात् ।
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण माम् पुनः ॥ ५-५८-३१ ॥
अर्थ-सिद्ध्यै हरि-श्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथा-सुखम् ।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ ५-५८-३२ ॥
सुखी भव महा-बाहो प्रीता अस्मि तव वानर ।
ततः अहं साधु साधु इति सर्व-भूतैः प्रशंसितः ॥ ५-५८-३३ ॥
ततः अन्तरिक्षं विपुलं प्लुतः अहं गरुडः यथा ।
छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन ॥ ५-५८-३४ ॥
सः अहं विगत-वेगः तु दिशः दश विलोकयन् ।
न किंचित् तत्र पश्यामि येन मे अपहृता गतिः ॥ ५-५८-३५ ॥
ततः मे बुद्धिः उत्पन्ना किम् नाम गमने मम ।
ईदृशः विघ्नः उत्पन्नः रूपं यत्र न दृश्यते ॥ ५-५८-३६ ॥
अधः-भागेन मे दृष्टिः शोचता पातिता मया ।
ततः अद्राक्षम् अहं भीमां राक्षसीं सलिले शयाम् ॥ ५-५८-३७ ॥
प्रहस्य च महा-नादम् उक्तः अहं भीमया तया ।
अवस्थितः असम्भ्रान्तः इदं वाक्यम् अशोभनम् ॥ ५-५८-३८ ॥
क्व असि गन्ता महा-काय क्षुधितायाः मम ईप्सितः ।
भक्षः प्रीणय मे देहं चिरम् आहार-वर्जितम् ॥ ५-५८-३९ ॥
बाढम् इति एव तां वाणीं प्रत्यगृह्णाम् अहं ततः ।
आस्य-प्रमाणात् अधिकं तस्याः कायम् अपूरयम् ॥ ५-५८-४० ॥
तस्याः च आस्यम् महत् भीमम् वर्धते मम भक्षणे ।
न च माम् सा तु बुबुधे मम वा विकृतम् कृतम् ॥ ५-५८-४१॥
ततः अहम् विपुलम् रूपम् संक्षिप्य निमिष-अन्तरात् ।
तस्याः हृदयम् आदाय प्रपतामि नभः-तलम् ॥ ५-५८-४२॥
सा विसृष्ट-भुजा भीमा पपात लवण-अम्भसि ।
मया पर्वत-संकाशा निकृत्त-हृदया सती ॥ ५-५८-४३॥
शृणोमि ख-गतानाम् च सिद्धानाम् चारणैः सह ।
राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रम् हनुमता हृता ॥ ५-५८-४४॥
ताम् हत्वा पुनः एव अहम् कृत्यम् आत्ययिकम् स्मरन् ।
गत्वा च महत् अध्वानम् पश्यामि नग-मण्डितम् ॥ ५-५८-४५॥
दक्षिणम् तीरम् उदधेः लङ्का यत्र च सा पुरी ।
अस्तम् दिन-करे याते रक्षसाम् निलयम् पुरीम् ॥ ५-५८-४६॥
प्रविष्टः अहम् अविज्ञातः रक्षोभिः भीम-विक्रमैः ।
तत्र प्रविशतः च अपि कल्प-अन्त-घन-सन्निभा ॥ ५-५८-४७॥
अट्टहासम् विमुञ्चन्ती नारी का अपि उत्थिता पुरः ।
जिघांसन्तीम् ततः ताम् तु ज्वलत्-अग्नि-शिरोरुहाम् ॥ ५-५८-४८॥
सव्य-मुष्टि-प्रहारेण पराजित्य सु-भैरवाम् ।
प्रदोष-काले प्रविशम् भीतया अहम् तया उदितः ॥ ५-५८-४९॥
अहम् लङ्का-पुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते ।
यस्मात् तस्मात् विजेतासि सर्व-रक्षांसि अशेषतः ॥ ५-५८-५०॥
तत्र अहम् सर्व-रात्रम् तु विचिन्वन् जनक-आत्मजाम् ।
रावण-अन्तः-पुरम् गतः न च अपश्यम् सु-मध्यमाम् ॥ ५-५८-५१॥
ततः सीताम् अपश्यन् तु रावणस्य निवेशने ।
शोक-सागरम् आसाद्य न पारम् उपलक्षये ॥ ५-५८-५२॥
शोचता च मया दृष्टम् प्राकारेण समावृतम् ।
काञ्चनेन विकृष्टेन गृह-उपवनम् उत्तमम् ॥ ५-५८-५३॥
सः प्राकारम् अवप्लुत्य पश्यामि बहु-पादपम् ।
अशोक-वनिका-मध्ये शिंशपा-पादपः महान् ॥ ५-५८-५४॥
तम् आरुह्य च पश्यामि काञ्चनम् कदली-वनम् ।
अदूरात् शिंशपा-वृक्षात् पश्यामि वन-वर्णिनीम् ॥ ५-५८-५५॥
श्यामाम् कमल-पत्र-अक्षीम् उपवास-कृश-आननाम् ।
तत्-एक-वासः-संवीताम् रजः-ध्वस्त-शिरोरुहाम् ॥ ५-५८-५६॥
शोक-सन्ताप-दीन-अङ्गीम् सीताम् भर्तृ-हिते स्थिताम् ।
राक्षसीभिः विरूपाभिः क्रूराभिः अभिसंवृताम् ॥ ५-५८-५७॥
मांस-शोणित-भक्ष्याभिः व्याघ्रीभिः हरिणीम् यथा ।
सा मया राक्षसी-मध्ये तर्ज्यमाना मुहुः-मुहुः ॥ ५-५८-५८॥
एक-वेणी-धराः दीनाम् भर्तृ-चिन्ता-परायणाम् ।
भूमि-शय्याम् विवर्ण-अङ्गीम् पद्मिनीम् इव हिम-आगमे ॥ ५-५८-५९॥
रावणात् विनिवृत्त-अर्थाम् मर्तव्य-कृत-निश्चयाम् ।
कथञ्चित् मृग-शाब-अक्षीम् तूर्णम् आसादिता मया ॥ ५-५८-६०॥
ताम् दृष्ट्वा तादृशीम् नारीम् राम-पत्नीम् अनिन्दिताम् ।
तत्र एव शिंशपा-वृक्षे पश्यन् अहम् अवस्थितः ॥ ५-५८-६१ ॥
ततः हलहला-शब्दम् काञ्ची-नूपुर-मिश्रितम् ।
शृणोमि अधिक-गम्भीरम् रावणस्य निवेशने ॥ ५-५८-६२ ॥
ततः अहम् परम-उद्विग्नः स्वरूपम् प्रत्यसंहरम् ।
अहम् च शिंशपा-वृक्षे पक्षी इव गहने स्थितः ॥ ५-५८-६३ ॥
ततः रावण-दाराः च रावणः च महा-बलः ।
तम् देशम् समनुप्राप्ताः यत्र सीता अभवत् स्थिता ॥ ५-५८-६४ ॥
तम् दृष्ट्वा अथ वर-आरोहा सीता रक्षः-गण-ईश्वरम् ।
सङ्कुच्य ऊरू स्तनौ पीनौ बाहुभ्याम् परिरभ्य च ॥ ५-५८-६५ ॥
वित्रस्ताम् परम-उद्विग्नाम् वीक्षमाणाम् इतः-ततः ।
त्राणम् किंचित् अपश्यन्तीम् वेपमानाम् तपस्विनीम् ॥ ५-५८-६६ ॥
ताम् उवाच दश-ग्रीवः सीताम् परम-दुःखिताम् ।
अवाक्-शिराः प्रपतितः बहु मन्यस्व माम् इति ॥ ५-५८-६७ ॥
यदि चेत् त्वम् तु माम् दर्पात् न अभिनन्दसि गर्विते ।
द्वौ मासौ अनन्तरम् सीते पास्यामि रुधिरम् तव ॥ ५-५८-६८ ॥
एतत् श्रुत्वा वचः तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।
उवाच परम-क्रुद्धा सीता वचनम् उत्तमम् ॥ ५-५८-६९ ॥
राक्षस-अधम रामस्य भार्याम् अमित-तेजसः ।
इक्ष्वाकु-कुल-नाथस्य स्नुषाम् दशरथस्य च ॥ ५-५८-७० ॥
अवाच्यम् वदतः जिह्वा कथम् न पतिता तव ।
किम् स्वित् वीर्यम् तव अनार्य यः माम् भर्तुः असन्निधौ ॥ ५-५८-७१ ॥
अपहृत्य आगतः पाप तेन अदृष्टः महात्मना ।
न त्वम् रामस्य सदृशः दास्ये अपि अस्याः न युज्यसे ॥ ५-५८-७२ ॥
यज्ञीयः सत्य-वाक् च एव रण-श्लाघी च राघवः ।
जानक्याः परुषम् वाक्यम् एवम् उक्तः दश-आननः ॥ ५-५८-७३ ॥
जज्वाल सहसा कोपात् चिता-स्थः इव पावकः ।
विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिम् उद्यम्य दक्षिणम् ॥ ५-५८-७४ ॥
मैथिलीम् हन्तुम् आरब्धः स्त्रीभिः हाहा-कृतम् तदा ।
स्त्रीणाम् मध्यात् समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ॥ ५-५८-७५ ॥
वरा मन्दोदरी नाम तया सः प्रतिषेधितः ।
उक्तः च मधुराम् वाणीम् तया सः मदन-अर्दितः ॥ ५-५८-७६ ॥
सीतया तव किम् कार्यम् महा-इन्द्र-सम-विक्रम ।
देव-गन्धर्व-कन्याभिः यक्ष-कन्याभिः एव च ॥ ५-५८-७७ ॥
सार्धम् प्रभो रमस्व इह सीतया किम् करिष्यसि ।
ततः ताभिः समेताभिः नारीभिः सः महा-बलः ॥ ५-५८-७८ ॥
उत्थाप्य सहसा नीतः भवनम् स्वम् निशा-चरः ।
याते तस्मिन् दश-ग्रीवे राक्षस्यः विकृत-आननाः ॥ ५-५८-७९ ॥
सीताम् निर्भर्त्सयाम् आसुः वाक्यैः क्रूरैः सु-दारुणैः ।
तृणवत् भाषितम् तासाम् गणयामास जानकी ॥ ५-५८-८० ॥
तर्जितम् च तदा तासाम् सीताम् प्राप्य निरर्थकम् ।
वृथा-गर्जित-निश्चेष्टाः राक्षस्यः पिशित-अशनाः ॥ ५-५८-८१॥
रावणाय शशंसुः ताः सीता-अव्यवसितम् महत् ।
ततः ताः सहिताः सर्वाः विहत-आशाः निरुद्यमाः ॥ ५-५८-८२॥
परिक्षिप्य समन्तात् ताम् निद्रा-वशम् उपागताः ।
तासु च एव प्रसुप्तासु सीता भर्तृ-हिते रता ॥ ५-५८-८३॥
विलप्य करुणम् दीना प्रशुशोच सु-दुःखिता ।
तासाम् मध्यात् समुत्थाय त्रिजटा वाक्यम् अब्रवीत् ॥ ५-५८-८४॥
आत्मानम् खादत क्षिप्रम् न सीता विनशिष्यति ।
जनकस्य आत्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च ॥ ५-५८-८५॥
स्वप्नः हि अद्य मया दृष्टः दारुणः रोम-हर्षणः ।
रक्षसाम् च विनाशाय भर्तुः अस्याः जयाय च ॥ ५-५८-८६॥
अलम् अस्मात् परित्रातुम् राघवात् राक्षसी-गणम् ।
अभियाचाम वैदेहीम् एतत् हि मम रोचते ॥ ५-५८-८७॥
यस्याः हि एवम्-विधः स्वप्नः दुःखितायाः प्रदृश्यते ।
सा दुःखैः विविधैः मुक्ता सुखम् आप्नोति अनुत्तमम् ॥ ५-५८-८८॥
प्रणिपात-प्रसन्ना हि मैथिली जनक-आत्मजा ।
ततः सा ह्री-मती बाला भर्तुः विजय-हर्षिता ॥ ५-५८-८९॥
अवोचत् यदि तत् तथ्यम् भवेयम् शरणम् हि वः ।
ताम् च अहम् तादृशीम् दृष्ट्वा सीतायाः दारुणाम् दशाम् ।
चिन्तयामास विश्रान्तः न च मे निर्वृतम् मनः ॥ ५-५८-९०॥
सम्भाषण-अर्थे च मया जानक्याः चिन्तितः विधिः ॥ ५-५८-९१॥
इक्ष्वाकु-कुल-वंशः तु ततः मम पुरः कृतः ।
श्रुत्वा तु गदिताम् वाचम् राज-ऋषि-गण-पूजिताम् ॥ ५-५८-९२॥
प्रत्यभाषत माम् देवी बाष्पैः पिहित-लोचना ।
कः त्वम् केन कथम् च इह प्राप्तः वानर-पुङ्गव ॥ ५-५८-९३॥
का च रामेण ते प्रीतिः तत् मे शंसितुम् अर्हसि ।
तस्याः तत् वचनम् श्रुत्वा अहम् अपि अब्रुवम् वचः ॥ ५-५८-९४॥
देवि रामस्य भर्तुः ते सहायः भीम-विक्रमः ।
सुग्रीवः नाम विक्रान्तः वानर-इन्द्रः महा-बलः ॥ ५-५८-९५॥
तस्य माम् विद्धि भृत्यम् त्वम् हनूमन्तम् इह आगतम् ।
भर्त्रा अहम् प्रहितः तुभ्यम् रामेण अक्लिष्ट-कर्मणा ॥ ५-५८-९६॥
इदम् च पुरुष-व्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् ।
अङ्गुलीयम् अभिज्ञानम् अदात् तुभ्यम् यशस्विनि ॥ ५-५८-९७॥
तत् इच्छामि त्वया आज्ञप्तम् देवि किम् करवाणि अहम् ।
राम-लक्ष्मणयोः पार्श्वम् नयामि त्वाम् किम् उत्तरम् ॥ ५-५८-९८॥
एतत् श्रुत्वा विदित्वा च सीता जनक-नन्दिनी ।
आह रावणम् उत्साद्य राघवः माम् नयतु इति ॥ ५-५८-९९॥
प्रणम्य शिरसा देवीम् अहम् आर्याम् अनिन्दिताम् ।
राघवस्य मनः-ह्लादम् अभिज्ञानम् अयाचिषम् ॥ ५-५८-१००॥
अथ माम् अब्रवीत् सीता गृह्यताम् अयम् उत्तमः ।
मणिः येन महा-बाहुः रामः त्वाम् बहु-मन्यते ॥ ५-५८-१०१॥
एवम् उक्ता वर-आरोहा मणि-प्रवरम् उत्तमम् ।
प्रायच्छत् परम-उद्विग्ना वाचा माम् संदिदेश ह ॥ ५-५८-१०२॥
ततः तस्यै प्रणम्य अहम् राज-पुत्र्यै समाहितः ।
प्रदक्षिणम् परिक्रामम् इह अभ्युद्गत-मानसः ॥ ५-५८-१०३॥
उत्तरम् पुनः एव आह निश्चित्य मनसा तदा ।
हनूमन् मम वृत्त-अन्तम् वक्तुम् अर्हसि राघवे ॥ ५-५८-१०४॥
यथा श्रुत्वा एव न चिरात् तौ उभौ राम-लक्ष्मणौ ।
सुग्रीव-सहितौ वीरौ उपेयाताम् तथा कुरु ॥ ५-५८-१०५॥
यदि अन्यथा भवेत् एतत् द्वौ मासौ जीवितम् मम ।
न माम् द्रक्ष्यति काकुत्स्थः म्रिये अहम् अनाथवत् ॥ ५-५८-१०६॥
तत् श्रुत्वा करुणम् वाक्यम् क्रोधः माम् अभ्यवर्तत ।
उत्तरम् च मया दृष्टम् कार्य-शेषम् अनन्तरम् ॥ ५-५८-१०७॥
ततः अवर्धत मे कायः तदा पर्वत-सन्निभः ।
युद्ध-काङ्क्षी वनम् तत् च विनाशयितुम् आरभे ॥ ५-५८-१०८॥
तत् भग्नम् वन-षण्डम् तु भ्रान्त-त्रस्त-मृग-द्विजम् ।
प्रतिबुद्धाः निरीक्षन्ते राक्षस्यः विकृत-आननाः ॥ ५-५८-१०९॥
माम् च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततः ततः ।
ताः समभ्यागताः क्षिप्रम् रावणाय आचचक्षिरे ॥ ५-५८-११०॥
राजन् वनम् इदम् दुर्गम् तव भग्नम् दुरात्मना ।
वानरेण हि अविज्ञाय तव वीर्यम् महा-बल ॥ ५-५८-१११॥
दुर्बुद्धेः तस्य राजेन्द्र तव विप्रिय-कारिणः ।
वधम् आज्ञापय क्षिप्रम् यथा असौ विलयम् व्रजेत् ॥ ५-५८-११२॥
तत् श्रुत्वा राक्षस-इन्द्रेण विसृष्टाः भृश-दुर्जयाः ।
राक्षसाः किङ्कराः नाम रावणस्य मनः-अनुगाः ॥ ५-५८-११३॥
तेषाम् अशीति-साहस्रम् शूल-मुद्गर-पाणिनाम् ।
मया तस्मिन् वन-उद्देशे परिघेण निषूदितम् ॥ ५-५८-११४॥
तेषाम् तु हत-शेषाः ये ते गताः लघु-विक्रमाः ।
निहतम् च मया सैन्यम् रावणाय आचचक्षिरे ॥ ५-५८-११५॥
ततः मे बुद्धिः उत्पन्ना चैत्य-प्रासादम् आक्रमम् ।
तत्र-स्थान् राक्षसान् हत्वा शतम् स्तम्भेन वै पुनः ॥ ५-५८-११६॥
ललाम-भूतः लङ्कायाः मया विध्वंसितः रुषा ।
ततः प्रहस्तस्य सुतम् जम्बु-मालिनम् आदिशत् ॥ ५-५८-११७॥
राक्षसैः बहुभिः सार्धम् घोर-रूपैः भयानकैः ।
तम् अहम् बल-संपन्नम् राक्षसम् रण-कोविदम् ॥ ५-५८-११८॥
परिघेण अति-घोरेण सूदयामि सह-अनुगम् ।
तत् श्रुत्वा राक्षस-इन्द्रः तु मन्त्रि-पुत्रान् महा-बलान् ॥ ५-५८-११९॥
पदाति-बल-संपन्नान् प्रेषयामास रावणः ।
परिघेण एव तान् सर्वान् नयामि यम-सादनम् ॥ ५-५८-१२०॥
मन्त्रि-पुत्रान् हतान् श्रुत्वा समरे लघु-विक्रमान् ।
पञ्च सेना-अग्र-गान् शूरान् प्रेषयामास रावणः ॥ ५-५८-१२१॥
तान् अहम् सह सैन्यान् वै सर्वान् एव अभ्यसूदयम् ।
ततः पुनः दश-ग्रीवः पुत्रम् अक्षम् महा-बलम् ॥ ५-५८-१२२॥
बहुभिः राक्षसैः सार्धम् प्रेषयामास रावणः ।
तम् तु मन्दोदरी-पुत्रम् कुमारम् रण-पण्डितम् ॥ ५-५८-१२३॥
सहसा खम् समुत्क्रान्तम् पादयोः च गृहीतवान् ।
चर्म-असिनम् शत-गुणम् भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ॥ ५-५८-१२४॥
तम् अक्षम् आगतम् भग्नम् निशम्य सः दश-आननः ।
ततः इन्द्रजितम् नाम द्वितीयम् रावणः सुतम् ॥ ५-५८-१२५॥
व्यादिदेश सु-संक्रुद्धः बलिनम् युद्ध-दुर्मदम् ।
तस्य अपि अहम् बलम् सर्वम् तम् च राक्षस-पुङ्गवम् ॥ ५-५८-१२६॥
नष्ट-ओजसम् रणे कृत्वा परम् हर्षम् उपागमम् ।
महता हि महा-बाहुः प्रत्ययेन महा-बलः ॥ ५-५८-१२७॥
प्रेषितः रावणेन एषः सह वीरैः मद-उत्कटैः ।
सः अविषह्यम् हि माम् बुद्ध्वा स्वम् बलम् च अवमर्दितम् ।
ब्राह्मेण अस्त्रेण सः तु माम् प्रबध्नात् च अति-वेगतः ॥ ५-५८-१२८॥
रज्जूभिः अभिबध्नन्ति ततः माम् तत्र राक्षसाः ॥ ५-५८-१२९॥
रावणस्य समीपम् च गृहीत्वा माम् उपानयन् ।
दृष्ट्वा सम्भाषितः च अहम् रावणेन दुरात्मना ॥ ५-५८-१३०॥
पृष्टः च लङ्का-गमनम् राक्षसानाम् च तत् वधम् ।
तत् सर्वम् च मया तत्र सीता-अर्थम् इति जल्पितम् ॥ ५-५८-१३१॥
अस्य अहम् दर्शन-आकाङ्क्षी प्राप्तः त्वत् भवनम् विभो ।
मारुतस्य औरसः पुत्रः वानरः हनुमान् अहम् ॥ ५-५८-१३२॥
राम-दूतम् च माम् विद्धि सुग्रीव-सचिवम् कपिम् ।
सः अहम् दौत्येन रामस्य त्वत् समीपम् इह आगतः ॥ ५-५८-१३३॥
सुग्रीवः च महा-तेजाः सः त्वाम् कुशलम् अब्रवीत् ।
धर्म-अर्थ-काम-सहितम् हितम् पथ्यम् उवाच च ॥ ५-५८-१३४॥
वसतः ऋष्यमूके मे पर्वते विपुल-द्रुमे ।
राघवः रण-विक्रान्तः मित्रत्वम् समुपागतः ॥ ५-५८-१३५॥
तेन मे कथितम् राजन् भार्या मे रक्षसा हृता ।
तत्र साहाय्य-हेतोः मे समयम् कर्तुम् अर्हसि ॥ ५-५८-१३६॥
मया च कथितम् तस्मै वालिनः च वधम् प्रति ।
तत्र साहाय्य-हेतोः मे समयम् कर्तुम् अर्हसि ॥ ५-५८-१३७॥
वालिना हृत-राज्येन सुग्रीवेण सह प्रभुः ।
चक्रे अग्नि-साक्षिकम् सख्यम् राघवः सह लक्ष्मणः ॥ ५-५८-१३८॥
तेन वालिनम् उत्साद्य शरेण एकेन संयुगे ।
वानराणाम् महा-राजः कृतः सम्प्लवताम् प्रभुः ॥ ५-५८-१३९॥
तस्य साहाय्यम् अस्माभिः कार्यम् सर्व-आत्मना तु इह ।
तेन प्रस्थापितः तुभ्यम् समीपम् इह धर्मतः ॥ ५-५८-१४०॥
क्षिप्रम् आनीयताम् सीता दीयताम् राघवस्य च ।
यावत् न हरयः वीराः विधमन्ति बलम् तव ॥ ५-५८-१४१॥
वानराणाम् प्रभवः हि न केन विदितः पुरा ।
देवतानाम् सकाशम् च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ॥ ५-५८-१४२॥
इति वानर-राजः त्वाम् आह इति अभिहितः मया ।
माम् ऐक्षत ततः रुष्टः चक्षुषा प्रदहन् इव ॥ ५-५८-१४३॥
तेन वध्यः अहम् आज्ञप्तः राक्षसेन रौद्र-कर्मणा ।
मत्-प्रभावम् अविज्ञाय रावणेन दुरात्मना ॥ ५-५८-१४४॥
ततः विभीषणः नाम तस्य भ्राता महा-मतिः ।
तेन राक्षस-राजः असौ याचितः मम कारणात् ॥ ५-५८-१४५॥
न एवम् राक्षस-शार्दूल त्यज्यताम् एषः निश्चयः ।
राज-शास्त्र-व्यपेतः हि मार्गः संसेव्यते त्वया ॥ ५-५८-१४६॥
दूतः वध्यः न दृष्टः हि राज-शास्त्रेषु राक्षस ।
दूतेन वेदितव्यम् च यथा-अर्थम् हित-वादिना ॥ ५-५८-१४७॥
सु-महति अपराधे अपि दूतस्य अतुल-विक्रम ।
विरूप-करणम् दृष्टम् न वधः अस्ति इह शास्त्रतः ॥ ५-५८-१४८॥
विभीषणेन एवम् उक्तः रावणः संदिदेश तान् ।
राक्षसान् एतत् एव अद्य लाङ्गूलम् दह्यताम् इति ॥ ५-५८-१४९॥
ततः तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छम् समन्ततः ।
वेष्टितम् शण-वल्कलैः च पटैः कार्पासकैः तथा ॥ ५-५८-१५०॥
राक्षसाः सिद्ध-सन्नाहाः ततः ते चण्ड-विक्रमाः ।
तत् आदीपयन् मे पुच्छम् हनन्तः काष्ठ-मुष्टिभिः ॥ ५-५८-१५१॥
बद्धस्य बहुभिः पाशैः यन्त्रितस्य च राक्षसैः ।
ततः ते राक्षसाः शूराः बद्धम् माम् अग्नि-संवृतम् ॥ ५-५८-१५२॥
अघोषयन् राज-मार्गे नगर-द्वारम् आगताः ।
ततः अहम् सु-महत् रूपम् संक्षिप्य पुनः आत्मनः ॥ ५-५८-१५३॥
विमोचयित्वा तम् बन्धम् प्रकृति-स्थः स्थितः पुनः ।
आयसम् परिघम् गृह्य तानि रक्षांसि असूदयम् ॥ ५-५८-१५४॥
ततः तत् नगर-द्वारम् वेगेन आप्लुतवान् अहम् ।
पुच्छेन च प्रदीप्तेन ताम् पुरीम् स-अट्ट-गोपुराम् ॥ ५-५८-१५५॥
दहामि अहम् असम्भ्रान्तः युग-अन्त-अग्निः इव प्रजाः ।
विनष्टा जानकी व्यक्तम् न हि अदग्धः प्रदृश्यते ॥ ५-५८-१५६॥
लङ्कायाम् कश्चित् उद्देशः सर्वा भस्मी-कृता पुरी ।
दहता च मया लङ्काम् दग्धा सीता न संशयः ॥ ५-५८-१५७॥
रामस्य हि महत् कार्यम् मया इदम् वितथी-कृतम् ।
इति शोक-समाविष्टः चिन्ताम् अहम् उपागतः ॥ ५-५८-१५८॥
अथ अहम् वाचम् अश्रौषम् चारणानाम् शुभ-अक्षराम् ।
जानकी न च दग्धा इति विस्मय-उदन्त-भाषिणाम् ॥ ५-५८-१५९॥
ततः मे बुद्धिः उत्पन्ना श्रुत्वा ताम् अद्भुताम् गिरम् ।
अदग्धा जानकी इति एवम् निमित्तैः च उपलक्षिता ॥ ५-५८-१६०॥
दीप्यमाने तु लाङ्गूले न माम् दहति पावकः ।
हृदयम् च प्रहृष्टम् मे वाताः सुरभि-गन्धिनः ॥ ५-५८-१६१॥
तैः निमित्तैः च दृष्ट-अर्थैः कारणैः च महा-गुणैः ।
ऋषि-वाक्यैः च सिद्ध-अर्थैः अभवम् हृष्ट-मानसः ॥ ५-५८-१६२॥
पुनः दृष्टा च वैदेही विसृष्टः च तया पुनः ।
ततः पर्वतम् आसाद्य तत्र अरिष्टम् अहम् पुनः ॥ ५-५८-१६३॥
प्रतिप्लवनम् आरेभे युष्मत्-दर्शन-काङ्क्षया ।
ततः पवन-चन्द्र-अर्क-सिद्ध-गन्धर्व-सेवितम् ॥ ५-५८-१६४॥
पन्थानम् अहम् आक्रम्य भवतः दृष्टवान् इह ।
राघवस्य प्रभावेन भवताम् च एव तेजसा ॥ ५-५८-१६५॥
सुग्रीवस्य च कार्य-अर्थम् मया सर्वम् अनुष्ठितम् ।
एतत् सर्वम् मया तत्र यथा-वत् उपपादितम् ॥ ५-५८-१६६॥
अत्र यत् न कृतम् शेषम् तत् सर्वम् क्रियताम् इति ॥
इति आर्षे श्रीमत्-रामायणे आदि-काव्ये सुन्दर-काण्डे अष्ट-पञ्चाशः सर्गः ॥
No comments:
Post a Comment