भूयः एव महा-तेजाः हनूमान् पवन-आत्मजः ।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सीता-प्रत्यय-कारणात् ॥ 1 ॥
वानरः अहं महा-भागे दूतः रामस्य धीमतः ।
राम-नाम-अङ्कितं च इदं पश्य देवि अङ्गुलीयकम् ॥ 2 ॥
प्रत्यय-अर्थं तव आनीतं तेन दत्तं महा-आत्मना ।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीण-दुःख-फला हि असि ॥ 3 ॥
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः कर-विभूषणम् ।
भर्तारम् इव संप्राप्ता जानकी मुदिता अभवत् ॥ 4 ॥
चारु तत् वदनं तस्याः ताम्र-शुक्ल-आयत-ईक्षणम् ।
अशोभत विशाल-अक्ष्याः राहु-मुक्तः इव उडु-राट् ॥ 5 ॥
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तृ-सन्देश-हर्षिता ।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महा-कपिम् ॥ 6 ॥
विक्रान्तः त्वं समर्थः त्वं प्राज्ञः त्वं वानर-उत्तम ।
येन इदं राक्षस-पदं त्वया एकेन प्रधर्षितम् ॥ 7 ॥
शत-योजन-विस्तीर्णः सागरः मकर-आलयः ।
विक्रम-श्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदी-कृतः ॥ 8 ॥
न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानर-ऋषभ ।
यस्य ते न अस्ति सन्त्रासः रावणात् न अपि संभ्रमः ॥ 9 ॥
अर्हसे च कपि-श्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् ।
यदि असि प्रेषितः तेन रामेण विदित-आत्मना ॥ 10 ॥
प्रेषयिष्यति दुर्धर्षः रामः न हि अपरीक्षितम् ।
पराक्रमम् अविज्ञाय मत्-सकाशं विशेषतः ॥ 11 ॥
दिष्ट्या च कुशली रामः धर्म-आत्मा सत्य-सङ्गरः ।
लक्ष्मणः च महा-तेजाः सुमित्रा-आनन्द-वर्धनः ॥ 12 ॥
कुशली यदि काकुत्स्थः किम् नु सागर-मेखलाम् ।
महीं दहति कोपेन युग-अन्त-अग्निः इव उत्थितः ॥ 13 ॥
अथवा शक्ति-मन्तौ तौ सुराणाम् अपि निग्रहे ।
मम एव तु न दुःखानाम् अस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ 14 ॥
कच्चित् न व्यथितः रामः कच्चित् न परितप्यते ।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुष-उत्तमः ॥ 15 ॥
कच्चित् न दीनः संभ्रान्तः कार्येषु न च मुह्यति ।
कच्चित् पुरुष-कार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः ॥ 16 ॥
द्विविधं त्रिविध-उपायम् उपायम् अपि सेवते ।
विजिगीषुः सुहृत् कच्चित् मित्रेषु च परन्तपः ॥ 17 ॥
कच्चित् मित्राणि लभते मित्रैः च अपि अभिगम्यते ।
कच्चित् कल्याण-मित्रः च मित्रैः च अपि पुरस्कृतः ॥ 18 ॥
कच्चित् आशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिव-आत्मजः ।
कच्चित् पुरुष-कारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ 19 ॥
कच्चित् न विगत-स्नेहः प्रवासात् मयि राघवः ।
कच्चित् मां व्यसनात् अस्मात् मोक्षयिष्यति वानर ॥ 20 ॥
सुखानाम् उचितः नित्यं असुखानाम् अनौचितः ।
दुःखम् उत्तरम् आसाद्य कच्चित् रामः न सीदति ॥ 21 ॥
कौसल्यायाः तथा कच्चित् सुमित्रायाः तथा एव च ।
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित् कुशलं भरतस्य च ॥ 22 ॥
मत्-निमित्तेन मान-अर्हः कच्चित् शोकेन राघवः ।
कच्चित् न अन्य-मनाः रामः कच्चित् मां तारयिष्यति ॥ 23 ॥
कच्चित् अक्षौहिणीं भीमां भरतः भ्रातृ-वत्सलः ।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिः गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्-कृते ॥ 24 ॥
वानर-अधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चित् एष्यति ।
मत्-कृते हरिभिः वीरैः वृतः दन्त-नख-आयुधैः ॥ 25 ॥
कच्चित् च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रा-आनन्द-वर्धनः ।
अस्त्र-वित् शर-जालेन राक्षसान् विधमिष्यति ॥ 26 ॥
रौद्रेण कच्चित् अस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे ।
द्रक्ष्यामि अल्पेन कालेन रावणं स-सुहृत्-जनम् ॥ 27 ॥
कच्चित् न तत् हेम-समान-वर्णं तस्य आननं पद्म-समान-गन्धि ।
मया विना शुष्यति शोक-दीनं जल-क्षये पद्मम् इव आतपेन ॥ 28 ॥
धर्म-अपदेशात् त्यजतः च राज्यं मां च अपि अरण्यं नयतः पदातिम् ।
न आसीत् व्यथा यस्य न भीः न शोकः कच्चित् सः धैर्यं हृदये करोति ॥ 29 ॥
न च अस्य माता न पिता च न अन्यः स्नेहात् विशिष्टः अस्ति मया समः वा ।
तावत् तु अहं दूत जिजीविषेयं यावत् प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ 30 ॥
इति एव देवी वचनं महा-अर्थं तं वानर-इन्द्रं मधुर-अर्थम् उक्त्वा ।
श्रोतुं पुनः तस्य वचः अभिरामं राम-अर्थ-युक्तं विरराम रामा ॥ 31 ॥
सीतायाः वचनं श्रुत्वा मारुतिः भीम-विक्रमः ।
शिरसि अञ्जलिम् आधाय वाक्यम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ 32 ॥
न त्वाम् इह-स्थां जानीते रामः कमल-लोचने ।
तेन त्वां न आनयति आशु शचीम् इव पुरन्दरः ॥ 33 ॥
श्रुत्वा एव तु वचः मह्यं क्षिप्रम् एष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन् महतीं हरि-ऋक्ष-गण-सङ्कुलाम् ॥ 34 ॥
विष्टम्भयित्वा बाण-ओघैः अक्षोभ्यं वरुण-आलयम् ।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्त-राक्षसाम् ॥ 35 ॥
तत्र यदि अन्तरा मृत्युः यदि देवाः सह असुराः ।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य सः तान् अपि वधिष्यति ॥ 36 ॥
तव अदर्शन-जेन आर्ये शोकेन सः परिप्लुतः ।
न शर्म लभते रामः सिंह-अर्दितः इव द्विपः ॥ 37 ॥
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ।
दर्दुरेण च ते देवि शपे मूल-फलेन च ॥ 38 ॥
यथा सु-नयनं वल्गु बिम्ब-ओष्ठं चारु-कुण्डलम् ।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्ण-चन्द्रम् इव उदितम् ॥ 39 ॥
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ ।
शत-क्रतुम् इव आसीनं नाग-राजस्य मूर्धनि ॥ 40 ॥
न मांसं राघवः भुङ्क्ते न च अपि मधु सेवते ।
वन्यं सु-विहितं नित्यं भक्तम् अश्नाति पञ्चमम् ॥ 41 ॥
न एव दंशान् न मशकान् न कीटान् न सरीसृपान् ।
राघवः अपनयेत् गात्रात् त्वत्-गतेन अन्तर-आत्मना ॥ 42 ॥
नित्यं ध्यान-परः रामः नित्यं शोक-परायणः ।
न अन्यत् चिन्तयते किञ्चित् सः तु काम-वशं गतः ॥ 43 ॥
अनिद्रः सततं रामः सुप्तः अपि च नर-उत्तमः ।
सीते इति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते ॥ 44 ॥
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यत् वा अन्यत् सु-मनोहरम् ।
बहुशः हा प्रिये इति एवं श्वसन् त्वाम् अभिभाषते ॥ 45 ॥
सः देवि नित्यं परितप्यमानः त्वाम् एव सीते इति अभिभाषमाणः ।
धृत-व्रतः राज-सुतः महा-आत्मा तव एव लाभाय कृत-प्रयत्नः ॥ 46 ॥
सा राम-संकीर्तन-वीत-शोका रामस्य शोकेन समान-शोका ।
शरत्-मुखे स-अम्बुद-शेष-चन्द्रा निशा इव वैदेह-सुता बभूव ॥ 47 ॥
इति आर्षे श्रीमद्-रामायणे वाल्मीकीय-आदि-काव्ये सुन्दर-काण्डे षट्-त्रिंशः सर्गः ॥
No comments:
Post a Comment