सा राक्षस-इन्द्रस्य वचः निशम्य तद् रावणस्य अप्रियम् अप्रिय-आर्ता ।
सीता वितत्रास यथा वन-अन्ते सिंह-अभिपन्ना गज-राज-कन्या ॥ 1 ॥
सा राक्षसी-मध्य-गता च भीरुः वाग्भिः भृशं रावण-तर्जिता च ।
कान्तार-मध्ये विजने विसृष्टा बाला इव कन्या विललाप सीता ॥ 2 ॥
सत्यं बत इदं प्रवदन्ति लोके न अकाल-मृत्युः भवतीति सन्तः ।
यत्र अहम् एवं परिभर्त्स्यमाना जीवामि दीना क्षणम् अपि अपुण्या ॥ 3 ॥
सुखात् विहीनं बहु-दुःख-पूर्णम् इदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे ।
विशीर्यते यत् न सहस्रधा अद्य वज्र-आहतं शृङ्गम् इव अचलस्य ॥ 4 ॥
न एव अस्ति दोषः मम नूनम् अत्र वध्या अहम् अस्य अप्रिय-दर्शनस्य ।
भावं न च अस्य अहम् अनुप्रदातुम् अलं द्विजः मन्त्रं इव अद्विजाय ॥ 5 ॥
नूनं मम अङ्गानि अचिरात् अनार्यः शस्त्रैः शितैः छेत्स्यति राक्षस-इन्द्रः ।
तस्मिन् न आगच्छति लोक-नाथे गर्भ-स्थ-जन्तोः इव शल्य-कृन्तः ॥ 6 ॥
दुःखं बत इदं मम दुःखितायाः मासौ चिराय अधिगमिष्यतः द्वौ ।
बद्धस्य वध्यस्य तथा निशा-अन्ते राज-अपराधात् इव तस्करस्य ॥ 7 ॥
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राम-मातः सह मे जनन्या ।
एषा विपद्यामि अहम् अल्प-भाग्या महा-अर्णवे नौः इव मूढ-वाता ॥ 8 ॥
तरस्विनौ धारयता मृगस्य सत्त्वेन रूपं मनुज-इन्द्र-पुत्रौ ।
नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ सिंह-ऋषभौ द्वौ इव वैद्युत्-इव ॥ 9 ॥
नूनं सः कालः मृग-रूप-धारी माम् अल्प-भाग्यां लुलुभे तदानीम् ।
यत्र आर्य-पुत्रं विससर्ज मूढा राम-अनुजं लक्ष्मण-पूर्वजं च ॥ 10 ॥
हा राम सत्य-व्रत दीर्घ-बाहो हा पूर्ण-चन्द्र-प्रतिमान-वक्त्र ।
हा जीव-लोकस्य हितः प्रियः च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम् ॥ 11 ॥
अनन्य-दैवत्वम् इयं क्षमा च भूमौ च शय्या नियमः च धर्मे ।
पति-व्रतात्वं विफलं मम इदं कृतं कृत-घ्नेषु इव मानुषाणाम् ॥ 12 ॥
मोघः हि धर्मः चरितः मया अयं तथा एक-पत्नीत्वम् इदं निरर्थम् ।
या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा हीना त्वया संगमने निराशा ॥ 13 ॥
पितुः निर्देशं नियमेन कृत्वा वनात् निवृत्तः चरित-व्रतः च ।
स्त्रीभिः तु मन्ये विपुल-ईक्षणाभिः त्वं रंस्यसे वीत-भयः कृतार्थः ॥ 14 ॥
अहं तु राम त्वयि जात-कामा चिरं विनाशाय निबद्ध-भावा ।
मोघं चरित्वा अथ तपः-व्रतं च त्यक्ष्यामि धिक् जीवितम् अल्प-भाग्याम् ॥ 15 ॥
सा जीवितं क्षिप्रम् अहं त्यजेयं विषेण शस्त्रेण शितेन वा अपि ।
विषस्य दाता न हि मे अस्ति कश्चित् शस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य ॥ 16 ॥
इति इव देवी बहुधा विलप्य सर्व-आत्मना रामम् अनुस्मरन्ती ।
प्रवेपमाना परिशुष्क-वक्त्रा नग-उत्तमं पुष्पितम् आससाद ॥ 17 ॥
सा शोक-तप्ता बहुधा विचिन्त्य सीता अथ वेणी-उद्ग्रथनं गृहीत्वा ।
उद्बुध्य वेणी-उद्ग्रथनेन शीघ्रम् अहं गमिष्यामि यमस्य मूलम् ॥ 18 ॥
उपस्थिता सा मृदु-सर्व-गात्री शाखां गृहीत्वा अध नगस्य तस्य ।
तस्याः तु रामं प्रविचिन्तयन्त्याः राम-अनुजं स्वं च कुलं शुभ-अङ्ग्याः ॥ 19 ॥
शोक-निमित्तानि तथा बहूनि धैर्य-आर्जितानि प्रवराणि लोके ।
प्रादुर्-निमित्तानि तदा बभूवुः पुरा अपि सिद्धानि उपलक्षितानि ॥ 20 ॥
इति आर्षे श्रीमद्-रामायणे वाल्मीकीय-आदि-काव्ये सुन्दर-काण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥
No comments:
Post a Comment