लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूल-अग्निं महा-बलः ।
निर्वापयामास तदा समुद्रे हरि-सत्तमः ।
सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्त-रक्षः-गणां पुरीम् ।
आवेक्ष्य हनुमान् लङ्कां चिन्तयामास वानरः ॥ 1 ॥
तस्य अभूत् सु-महान् त्रासः कुत्सा च आत्मनि अजायत ।
लङ्कां प्रदहता कर्म किम् स्वित् कृतम् इदं मया ॥ 2 ॥
धन्याः ते पुरुष-श्रेष्ठाः ये बुद्ध्या कोपम् उत्थितम् ।
निरुन्धन्ति महा-आत्मानः दीप्तम् अग्निम् इव अम्भसा ॥ 3 ॥
क्रुद्धः पापं न कुर्यात् कः क्रुद्धः हन्यात् गुरून् अपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा नरः साधून् अधिक्षिपेत् ॥ 4 ॥
वाच्य-अवाच्यं प्रकुपितः न विजानाति कर्हिचित् ।
न अकार्यं अस्ति क्रुद्धस्य न अवाच्यं विद्यते क्वचित् ॥ 5 ॥
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमया एव निरस्यति ।
यथा उरगः त्वचं जीर्णां सः वै पुरुषः उच्यते ॥ 6 ॥
धिक् अस्तु मां सु-दुर्बुद्धिं निर्लज्जं पाप-कृत्तमम् ।
अचिन्तयित्वा तां सीताम् अग्नि-दं स्वामि-घातुकम् ॥ 7 ॥
यदि दग्धा तु इयं लङ्का नूनम् आर्या अपि जानकी ।
दग्धा तेन मया भर्तुः हितं कार्यम् अजानता ॥ 8 ॥
यत्-अर्थम् अयम् आरम्भः तत् कार्यम् अवसादितम् ।
मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ॥ 9 ॥
ईषत् कार्यम् इदं कार्यं कृतम् आसीत् न संशयः ।
तस्य क्रोध-अभिभूतेन मया मूल-क्षयः कृतः ॥ 10 ॥
विनष्टा जानकी नूनं न हि अदग्धः प्रदृश्यते ।
लङ्कायां कश्चित् उद्देशः सर्वा भस्मी-कृता पुरी ॥ 11 ॥
यदि तत् विहतं कार्यं मम प्रज्ञा-विपर्ययात् ।
इह एव प्राण-संन्यासः मम अपि हि अद्य रोचते ॥ 12 ॥
किम् अग्नौ निपतामि अद्य आहो स्वित् बडबा-मुखे ।
शरीरम् आहो सत्त्वानां दद्मि सागर-वासिनाम् ॥ 13 ॥
कथं हि जीवता शक्यः मया द्रष्टुं हरि-ईश्वरः ।
तौ वा पुरुष-शार्दूलौ कार्य-सर्वस्व-घातिना ॥ 14 ॥
मया खलु तत् एव इदं रोष-दोषात् प्रदर्शितम् ।
प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वम् अनवस्थितम् ॥ 15 ॥
धिक् अस्तु राजसं भावम् अनीशम् अनवस्थितम् ।
ईश्वरेण अपि यत् रागात् मया सीता न रक्षिता ॥ 16 ॥
विनष्टायां तु सीतायां तौ उभौ विनशिष्यतः ।
तयोः विनाशे सुग्रीवः स-बन्धुः विनशिष्यति ॥ 17 ॥
एतत् एव वचः श्रुत्वा भरतः भ्रातृ-वत्सलः ।
धर्म-आत्मा सह-शत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम् ॥ 18 ॥
इक्ष्वाकु-वंशे धर्मिष्ठे गते नाशम् असंशयम् ।
भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोक-सन्ताप-पीडिताः ॥ 19 ॥
तत् अहं भाग्य-रहितः लुप्त-धर्म-अर्थ-संग्रहः ॥ 20 ॥
रोष-दोष-परीत-आत्मा व्यक्तं लोक-विनाशनः ।
इति चिन्तयतः तस्य निमित्तानि उपपेदिरे ।
पूर्वम् अपि उपलब्धानि साक्षात् पुनः अचिन्तयत् ॥ 21 ॥
अथवा चारु-सर्व-अङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा ।
न नशिष्यति कल्याणी न अग्निः अग्नौ प्रवर्तते ॥ 22 ॥
न हि धर्म-आत्मनः तस्य भार्याम् अमित-तेजसः ।
स्व-चारित्र-अभिगुप्तां तां स्प्रष्टुम् अर्हति पावकः ॥ 23 ॥
नूनं राम-प्रभावेण वैदेह्याः सु-कृतेन च ।
यत् मां दहन-कर्मा अयं न अदहत् हव्य-वाहनः ॥ 24 ॥
त्रयाणां भरत-आदीनां भ्रातॄणां देवता च या ।
रामस्य च मनः-कान्ता सा कथं विनशिष्यति ॥ 25 ॥
यत् वा दहन-कर्मा अयं सर्वत्र प्रभुः अव्ययः ।
न मे दहति लाङ्गूलं कथम् आर्यां प्रधक्ष्यति ॥ 26 ॥
पुनः च अचिन्तयत् तत्र हनुमान् विस्मितः तदा ।
हिरण्य-नाभस्य गिरेः जल-मध्ये प्रदर्शनम् ॥ 27 ॥
तपसा सत्य-वाक्येन अनन्यत्वात् च भर्तरि ।
अपि सा निर्दहेत् अग्निं न ताम् अग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 28 ॥
सः तथा चिन्तयन् तत्र देव्याः धर्म-परिग्रहम् ।
शुश्राव हनुमान् वाक्यं चारणानां महा-आत्मनाम् ॥ 29 ॥
अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता ।
अग्निं विसृजता अभीक्ष्णं भीमं राक्षस-वेश्मनि ॥ 30 ॥
प्रपलायित-रक्षः-स्त्री-बाल-वृद्ध-समाकुला ।
जन-कोलाहल-आध्माता क्रन्दन्ती इव अद्रि-कन्दरैः ॥ 31 ॥
दग्धा इयं नगरी सर्वा स-अट्ट-प्राकार-तोरणा ।
जानकी न च दग्धा इति विस्मयः अद्भुतः एव नः ॥ 32 ॥
सः निमित्तैः च दृष्ट-अर्थैः कारणैः च महा-गुणैः ।
ऋषि-वाक्यैः च हनुमान् अभवत् प्रीत-मानसः ॥ 33 ॥
ततः कपिः प्राप्त-मनोरथ-अर्थः ताम् अक्षतां राज-सुतां विदित्वा ।
प्रत्यक्षतः तां पुनः एव दृष्ट्वा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ॥ 34 ॥
इति आर्षे श्रीमत्-रामायणे वाल्मीकीय-आदि-काव्ये सुन्दर-काण्डे पञ्च-पञ्चाशः सर्गः ॥
No comments:
Post a Comment