मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तम् अथ अब्रवीत् ।
अभिज्ञानम् अभिज्ञातम् एतत् रामस्य तत्त्वतः ॥ 1 ॥
मणिं तु दृष्ट्वा रामः वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।
वीरः जनन्याः मम च राज्ञः दशरथस्य च ॥ 2 ॥
सः भूयः त्वं समुत्साहे चोदितः हरि-सत्तम ।
अस्मिन् कार्य-समारम्भे प्रचिन्तय यत् उत्तरम् ॥ 3 ॥
त्वम् अस्मिन् कार्य-निर्योगे प्रमाणं हरि-सत्तम ।
हनुमन् यत्नम् आस्थाय दुःख-क्षय-करः भव ॥ 4 ॥
तस्य चिन्तयतः यत्नः दुःख-क्षय-करः भवेत् ।
सः तथा इति प्रतिज्ञाय मारुतिः भीम-विक्रमः ॥ 5 ॥
शिरसा वन्द्य वैदेहीं गमनाय उपचक्रमे ।
ज्ञात्वा संप्रस्थितं देवी वानरं मारुत-आत्मजम् ॥ 6 ॥
बाष्प-गद्गदया वाचा मैथिली वाक्यम् अब्रवीत् ।
कुशलं हनुमन् ब्रूयाः सहितौ राम-लक्ष्मणौ ॥ 7 ॥
सुग्रीवं च सह-अमात्यं वृद्धान् सर्वान् च वानरान् ।
ब्रूयाः त्वं वानर-श्रेष्ठ कुशलं धर्म-संहितम् ॥ 8 ॥
यथा सः च महा-बाहुः मां तारयति राघवः ।
अस्मात् दुःख-अम्बु-संरोधात् त्वं समाधातुम् अर्हसि ॥ 9 ॥
जीवन्तीम् मां यथा रामः संभावयति कीर्तिमान् ।
तत् तथा हनुमन् वाच्यं वाचा धर्मम् अवाप्नुहि ॥ 10 ॥
नित्यम् उत्साह-युक्ताः च वाचः श्रुत्वा त्वया ईरिताः ।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मद्-अवाप्तये ॥ 11 ॥
मत्-सन्देश-युताः वाचः त्वत्तः श्रुत्वा च राघवः ।
पराक्रम-विधिं वीरः विधिवत् संविधास्यति ॥ 12 ॥
सीतायाः वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुत-आत्मजः ।
शिरसि अञ्जलिम् आधाय वाक्यम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ 13 ॥
क्षिप्रम् एष्यति काकुत्स्थः हरि-ऋक्ष-प्रवरैः वृतः ।
यः ते युधि विजित्य अरीन् शोकं व्यपनयिष्यति ॥ 14 ॥
न हि पश्यामि मर्त्येषु न असुरेषु सुरेषु वा ।
यः तस्य क्षिपतः बाणान् स्थातुम् उत्सहते अग्रतः ॥ 15 ॥
अपि अर्कम् अपि पर्जन्यम् अपि वैवस्वतं यमम् ।
सः हि सोढुं रणे शक्तः तव हेतोः विशेषतः ॥ 16 ॥
सः हि सागर-पर्यन्तां महीम् शासितुम् ईहति ।
त्वत्-निमित्तः हि रामस्य जयः जनक-नन्दिनि ॥ 17 ॥
तस्य तत् वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम् ।
जानकी बहु मेने अथ वचनं च इदम् अब्रवीत् ॥ 18 ॥
ततः तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।
भर्तृ-स्नेह-अन्वितं वाक्यं सौहार्दात् अनुमन्यत ॥ 19 ॥
यदि वा मन्यसे वीर वस एक-अहम् अरि-दम ।
कस्मिन् चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वः गमिष्यसि ॥ 20 ॥
मम चेत् अल्प-भाग्यायाः सान्निध्यात् तव वानर ।
अस्य शोकस्य महतः मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥ 21 ॥
गते हि हरि-शार्दूल पुनः आगमनाय तु ।
प्राणानाम् अपि सन्देहः मम स्यात् न अत्र संशयः ॥ 22 ॥
तव अदर्शन-जः शोकः भूयः मां परितापयेत् ।
दुःखात् दुःख-परामृष्टां दीपयन् इव वानर ॥ 23 ॥
अयं च वीर सन्देहः तिष्ठति इव मम अग्रतः ।
सु-महान् त्वत्-सहायेषु हरि-ऋक्षेषु हरि-ईश्वर ॥ 24 ॥
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महा-उदधिम् ।
तानि हरि-ऋक्ष-सैन्यानि तौ वा नर-वर-आत्मजौ ॥ 25 ॥
त्रयाणाम् एव भूतानां सागरस्य अस्य लङ्घने ।
शक्तिः स्यात् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ 26 ॥
तत् अस्मिन् कार्य-निर्योगे वीर एवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्य-विदां वरः ॥ 27 ॥
कामम् अस्य त्वम् एव एकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः पर-वीर-घ्न यशस्यः ते फल-उदयः ॥ 28 ॥
बलैः समग्रैः यदि मां रावणं जित्य संयुगे ।
विजयी स्व-पुरं यायात् तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ 29 ॥
शरैः तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां पर-बल-अर्दनः ।
मां नयेत् यदि काकुत्स्थः तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ 30 ॥
तत् यथा तस्य विक्रान्तम् अनुरूपं महा-आत्मनः ।
भवेत् आहव-शूरस्य तथा त्वम् उपपादय ॥ 31 ॥
तत्-अर्थ-उपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतु-संहितम् ।
निशम्य हनूमान् शेषं वाक्यम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ 32 ॥
देवि हरि-ऋक्ष-सैन्यानाम् ईश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवः सत्त्व-संपन्नः तव अर्थे कृत-निश्चयः ॥ 33 ॥
सः वानर-सहस्राणां कोटीभिः अभिसंवृतः ।
क्षिप्रम् एष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥ 34 ॥
तस्य विक्रम-संपन्नाः सत्त्ववन्तः महा-बलाः ।
मनः-सङ्कल्प-संपाताः निदेशे हरयः स्थिताः ॥ 35 ॥
येषां न उपरि न अधस्तात् न तिर्यक् सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्सु अमित-तेजसः ॥ 36 ॥
असकृत् तैः महा-उत्साहैः स-सागर-धरा-अधरा ।
प्रदक्षिणी-कृता भूमिः वायु-मार्ग-अनुसारिभिः ॥ 37 ॥
मत्-विशिष्टाः च तुल्याः च सन्ति तत्र वन-ओकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चित् न अस्ति सुग्रीव-सन्निधौ ॥ 38 ॥
अहं तावत् इह प्राप्तः किं पुनः ते महा-बलाः ।
न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हि इतरे जनाः ॥ 39 ॥
तत् अलं परितापेन देवि शोकः व्यपैतु ते ।
एक-उत्पातेन ते लङ्काम् एष्यन्ति हरि-यूथपाः ॥ 40 ॥
मम पृष्ठ-गतौ तौ च चन्द्र-सूर्यौ इव उदितौ ।
त्वत्-सकाशं महा-सत्त्वौ नृ-सिंहौ आगमिष्यतः ॥ 41 ॥
ततः वीरौ नर-वरौ सहितौ राम-लक्ष्मणौ ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैः विधमिष्यतः ॥ 42 ॥
स-गणं रावणं हत्वा राघवः रघु-नन्दनः ।
त्वाम् आदाय वर-आरोहे स्व-पुरीं प्रतियास्यति ॥ 43 ॥
तत् आश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं काल-काङ्क्षिणी ।
न चिरात् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तम् इव अनलम् ॥ 44 ॥
निहते राक्षस-इन्द्रे अस्मिन् स-पुत्र-अमात्य-बान्धवे ।
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केन इव रोहिणी ॥ 45 ॥
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि ।
रावणं च एव रामेण निहतं द्रक्ष्यसे अचिरात् ॥ 46 ॥
एवम् आश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुत-आत्मजः ।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनः अब्रवीत् ॥ 47 ॥
तम् अरि-घ्नं कृत-आत्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुः-पाणिं लङ्का-द्वारम् उपागतम् ॥ 48 ॥
नख-दंष्ट्रा-आयुधान् वीरान् सिंह-शार्दूल-विक्रमान् ।
वानरान् वारण-इन्द्र-आभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान् ॥ 49 ॥
शैल-अम्बुद-निकाशानां लङ्का-मलय-सानुषु ।
नर्दतां कपि-मुख्यानाम् आर्ये यूथानि अनेकशः ॥ 50 ॥
सः तु मर्मणि घोरेण ताडितः मन्मथ-इषुणा ।
न शर्म लभते रामः सिंह-अर्धितः इव द्विपः ॥ 51 ॥
मा रुदः देवि शोकेन मा भूत् ते मनसः अप्रियम् ।
शची इव पत्या शक्रेण भर्त्रा नाथ-वती हि असि ॥ 52 ॥
रामात् विशिष्टः कः अन्यः अस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः ।
अग्नि-मारुत-कल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ॥ 53 ॥
न अस्मिन् चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षः-गणैः अध्यु्षिते अति-रौद्रे ।
न ते चिरात् आगमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्-सङ्गम-काल-मात्रम् ॥ 54 ॥
इति आर्षे श्रीमद्-रामायणे वाल्मीकीय-आदि-काव्ये सुन्दर-काण्डे एकोन-चत्वारिंशः सर्गः ॥
No comments:
Post a Comment