हतान् मन्त्रि-सुतान् बुद्ध्वा वानरेण महा-आत्मना ।
रावणः संवृत-आकारः चकार मतिम् उत्तमाम् ॥ 1 ॥
सः विरूपाक्ष-यूपाक्षौ दुर्धरं च एव राक्षसम् ।
प्रघसं भास-कर्णं च पञ्च सेना-अग्र-नायकान् ॥ 2 ॥
सन्दिदेश दश-ग्रीवः वीरान् नय-विशारदान् ।
हनुमत्-ग्रहण-व्यग्रान् वायु-वेग-समान् युधि ॥ 3 ॥
यात सेना-अग्र-गाः सर्वे महा-बल-परिग्रहाः ।
स-वाजि-रथ-मातङ्गाः सः कपिः शास्यताम् इति ॥ 4 ॥
यत्नैः च खलु भाव्यं स्यात् तम् आसाद्य वन-आलयम् ।
कर्म च अपि समाधेयं देश-काल-अविरोधिनम् ॥ 5 ॥
न हि अहं तं कपिं मन्ये कर्मणा प्रतितर्कयन् ।
सर्वथा तत् महत् भूतं महा-बल-परिग्रहम् ॥ 6 ॥
भवेत् इन्द्रेण वा सृष्टम् अस्मत्-अर्थं तपः-बलात् ।
स-नाग-यक्ष-गन्धर्वाः देव-असुर-महर्षयः ॥ 7 ॥
युष्माभिः सहितैः सर्वैः मया सह विनिर्जिताः ।
तैः अवश्यं विधातव्यं व्यलीकं किञ्चित् एव नः ॥ 8 ॥
तत् एव न अत्र सन्देहः प्रसह्य परिगृह्यताम् ।
न अवमान्यः भवद्भिः च हरिः धीर-पराक्रमः ॥ 9 ॥
दृष्टाः हि हरयः पूर्वं मया विपुल-विक्रमाः ।
वाली च सह सुग्रीवः जाम्बवान् च महा-बलः ॥ 10 ॥
नीलः सेना-पतिः च एव ये च अन्ये द्विविद-आदयः ।
न एवम् तेषां गतिः भीमा न तेजः न पराक्रमः ॥ 11 ॥
न मतिः न बल-उत्साहौ न रूप-परिकल्पनम् ।
महत्-सत्त्वम् इदं ज्ञेयं कपि-रूपं व्यवस्थितम् ॥ 12 ॥
प्रयत्नं महत् आस्थाय क्रियताम् अस्य निग्रहः ।
कामं लोकाः त्रयः स-इन्द्राः स-सुर-असुर-मानवाः ॥ 13 ॥
भवताम् अग्रतः स्थातुं न पर्याप्ताः रण-अजिरे ।
तथा अपि तु नय-ज्ञेन जयम् आकाङ्क्षता रणे ॥ 14 ॥
आत्मा रक्ष्यः प्रयत्नेन युद्ध-सिद्धिः हि चञ्चला ।
ते स्वामि-वचनं सर्वे प्रतिगृह्य महा-ओजसः ॥ 15 ॥
समुत्पेतुः महा-वेगाः हुताश-सम-तेजसः ।
रथैः मत्तैः च मातङ्गैः वाजिभिः च महा-जवैः ॥ 16 ॥
शस्त्रैः च विविधैः तीक्ष्णैः सर्वैः च उपचिताः बलैः ।
ततः तं ददृशुः वीराः दीप्यमानं महा-कपिम् ॥ 17 ॥
रश्मिमन्तम् इव उद्यन्तं स्व-तेजः-रश्मि-मालिनम् ।
तोरण-स्थं महा-उत्साहं महा-सत्त्वं महा-बलम् ॥ 18 ॥
महा-मतिं महा-वेगं महा-कायं महा-बलम् ।
तं समीक्ष्य एव ते सर्वे दिक्षु सर्वासु अवस्थिताः ॥ 19 ॥
तैः तैः प्रहरणैः भीमैः अभिपेतुः ततः ततः ।
तस्य पञ्च-अयसाः तीक्ष्णाः शिताः पीत-मुखाः शराः ॥ 20 ॥
शिरसि उत्पल-पत्र-आभाः दुर्धरेण निपातिताः ।
सः तैः पञ्चभिः आविद्धः शरैः शिरसि वानरः ॥ 21 ॥
उत्पपात नदन् व्योम्नि दिशः दश विनादयन् ।
ततः तु दुर्धरः वीरः स-रथः स-ज्य-कार्मुकः ॥ 22 ॥
किरन् शर-शतैः तीक्ष्णैः अभिपेदे महा-बलः ।
सः कपिः वारयामास तं व्योम्नि शर-वर्षिणम् ॥ 23 ॥
वृष्टिमन्तं पयोद-अन्ते पयोदम् इव मारुतः ।
अर्ध्यमानः ततः तेन दुर्धरेण अनिल-आत्मजः ॥ 24 ॥
चकार कदनं भूयः व्यवर्धत च वेगवान् ।
सः दूरं सहसा उत्पत्य दुर्धरस्य रथे हरिः ॥ 25 ॥
निपपात महा-वेगः विद्युत्-राशिः गिरौ इव ।
ततः सः मथित-अष्ट-अश्वं रथं भग्न-अक्ष-कूबरम् ॥ 26 ॥
विहाय न्यपतत् भूमौ दुर्धरः त्यक्त-जीवितः ।
तं विरूपाक्ष-यूपाक्षौ दृष्ट्वा निपतितं भुवि ॥ 27 ॥
सञ्जात-रोषौ दुर्धर्षौ उत्पेतुः अरि-दमौ ।
सः ताभ्यां सहसा उत्पत्य विष्ठितः विमले अम्बरे ॥ 28 ॥
मुद्गराभ्यां महा-बाहुः वक्षसि अभिहतः कपिः ।
तयोः वेगवतोः वेगं विनिहत्य महा-बलः ॥ 29 ॥
निपपात पुनः भूमौ सुपर्ण-सम-विक्रमः ।
सः साल-वृक्षम् आसाद्य तम् उत्पाट्य च वानरः ॥ 30 ॥
तौ उभौ राक्षसौ वीरौ जघान पवन-आत्मजः ।
ततः तान् त्रीन् हतान् ज्ञात्वा वानरेण तरस्विना ॥ 31 ॥
अभिपेदे महा-वेगः प्रसह्य प्रघसः हरिम् ।
भास-कर्णः च संक्रुद्धः शूलम् आदाय वीर्यवान् ॥ 32 ॥
एकतः कपि-शार्दूलं यशस्विनम् अवस्थितम् ।
पट्टिसेन शित-अग्रेण प्रघसः प्रत्ययोधयत् ॥ 33 ॥
भास-कर्णः च शूलेन राक्षसः कपि-सत्तमम् ।
सः ताभ्यां विक्षतैः गात्रैः असृक्-दिग्ध-तनू-रुहः ॥ 34 ॥
अभवत् वानरः क्रुद्धः बाल-सूर्य-सम-प्रभः ।
समुत्पाट्य गिरेः शृङ्गं स-मृग-व्याल-पादपम् ॥ 35 ॥
जघान हनुमान् वीरः राक्षसौ कपि-कुञ्जरः ।
ततः तेषु अवसन्नेषु सेना-पतिषु पञ्चसु ॥ 36 ॥
बलं तत् अवशेषं च नाशयामास वानरः ।
अश्वैः अश्वान् गजैः नागान् योधैः योधान् रथैः रथान् ॥ 37 ॥
सः कपिः नाशयामास सहस्र-अक्षः इव असुरान् ।
हतैः नागैः च तुरगैः भग्न-अक्षैः च महा-रथैः ॥ 38 ॥
हतैः च राक्षसैः भूमिः रुद्ध-मार्गा समन्ततः ।
ततः कपिः तान् ध्वजिनी-पतीन् रणे निहत्य वीरान् स-बलान् स-वाहनान् ।
समीक्ष्य वीरः परिगृह्य तोरणं कृत-क्षणः कालः इव प्रजा-क्षये ॥ 39 ॥
इति आर्षे श्रीमद्-रामायणे वाल्मीकीय-आदि-काव्ये सुन्दर-काण्डे षट्-चत्वारिंशः सर्गः ॥
